Kufa
SaqlaşÖqiş: 2 daqiqa
Kufa (arabça: الكوفة, al-Kufa) — Iroqdagi şahar. U Frot daryosi böyida joylaşgan, islom tarixida va arab yozuvi rivojida muhim örin tutgan.
Tarixi
13Kufa arablarning harbiy qarorgohi sifatida vujudga kelgan. Manbalarda ttaşkil etilgan yili turliça körsatilgan: özbekça Vikipediyada taxminan 636/638-yil, rus Vikipediyasida 637-yil, ingliz Vikipediyasida 637–638-yil (hijriy 17-yil). Rusça manbaga köra, u ossuriyaliklarning «Akola» aholi punkti örnida, lahmiylar şahri al-Hiraning janubida Sa'd ibn Abu Vakkos tomonidan barpo etilgan; inglizça manbada u al-Hira yonidagi qarorgoh sifatida tilga olinadi va Basra bilan birga Iroqning ikki harbiy-ma'muriy şahridan biri deyiladi.
Xalifa Usmon davrida şahar hokimlari bir neça bor almaşgan; 654-yilda Sa'id ibn al-As aholi tomonidan ağdarilib, Abu Muso al-Aş'ariy hokim bölgan. 656-yilda Ali ibn Abu Tolib poytaxtni Madinadan Kufaga köçirgan; şahar 656–661-yillarda xalifalik poytaxti bölgan. Ali Kufa Katta masjidida namoz paytida jarohatlangan (ingliz Vikipediyasiga köra).
Umaviylar davrida (661–750) şahar xalifaning Iroqdagi noibi qarorgohi bölgan. Muoviya I Zayyod ibn Abihini hokim qilib tayinlagan; Kufa aholisi orasida hokimlarga qarşi çiqişlar bölib turgan, Husayn bilan boğliq Karbalo jangi ham şu voqealar bilan boğlanadi. Ingliz Vikipediyasiga köra, 749-yilda abbosiylar Kufani egallab, uni öz poytaxtiga aylantirgan, 762-yilda esa qarorgohni Bağdodga köçirgan. Şahar qarmatlar tomonidan 905, 924 va 927-yillarda talon-taroj qilingan va butunlay tiklana olmagan (özbekça manba talonçilik bosqinini 9-asr oxiriga boğlaydi). 11-asrdan boşlab şahar doimiy hujumlarga uçrab, ahamiyatini yöqotgan; oxirgi asrda aholisi yana ösa boşlagan.
Geografiyasi
13Kufa Bağdoddan taxminan 170 km janubda, Najafdan 10 km şimoli-şarqda, Frot daryosi sohilida joylaşgan.
Aholisi
132003-yilgi hisob-kitobga köra, aholisi 110 000 kişi bölgan.
Madaniyati va diqqatga sazovor joylari
13Kufa yirik madaniy va ilmiy markaz bölgan. Arab yozuvining eng qadimgi turlaridan biri — kufiy xati şu yerda taraqqiy etgan. Şahar fiqh, tafsir va hadis ilmlari markazlaridan biri bölgan; hanafiy mazhabi asosçisi Abu Hanifa kufalik edi. Şia ilohiyoti ham şu şaharda boşlangan deb körsatiladi.
Kufa şialar uçun muqaddas şaharlardan biri hisoblanadi va ziyorat joyi bölib qolmoqda. Muhim obyektlar: 7-asr örtasida qurilgan Kufa Katta masjidi (unda Muslim ibn Aqil, Honiy ibn Urva va al-Muxtor qabrlari bor), Alining uyi, Zayd ibn Ali maqbarasi, al-Hannona masjidi, Maysam at-Tammor va Kumayl ibn Ziyod maqbaralari, al-Sahla masjidi. Şaharda «al-Kufa» futbol klubi ham bor.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Kufa // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/2386 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APAKufa. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/2386
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/2386
Manbalar
1 ta manba- 1https://www.wikidata.org/wiki/Q186234wikidata.org · 1 ta fakt manbasi
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.