Neapol

Neapol (italyança Napoli) — Italiyaning janubidagi yirik şahar va dengiz porti, Kampaniya viloyatining ma'muriy markazi. Şahar Tirren dengizining Neapol qöltiği sohilida, Vezuviy vulkani etagida joylaşgan. Inglizça Vikipediyaga köra, aholi soni böyiça u Rim va Milandan keyin mamlakatda uçinçi örinda turadi: şaharning özida taxminan 0,9 million, metropoliten şahar hududida qariyb 3 million kişi yaşaydi. Şahar maydoni 119 km² ga yaqin.1

Inglizça Vikipediyaga köra, miloddan avvalgi 8-asrda yunon köçmanlari hozirgi şahar örnida Partenopa manzilgohiga asos solgan, miloddan avvalgi 6-asrda esa u Neapolis («yangi şahar») nomi bilan qayta qurilgan. ÖzME'ga köra, miloddan avvalgi 327–326-yillarda şahar Rim hokimiyati ostiga ötgan, biroq uzoq vaqt Italiyadagi yunon madaniyatining muhim markazlaridan biri bölib qolgan.

Örta asrlarda Neapol mustaqil gersoglik markazi bölgan (inglizça Vikipediyaga köra, 661–1139-yillar). ÖzME qayd etişiça, 12-asr oxirida Sitsiliya qirolligi tarkibiga kirgan, 13-asrning ikkinçi yarmidan esa qirollik poytaxtiga aylangan. Inglizça Vikipediya Neapolni 1282–1816-yillarda Neapol qirolligi, söngra Ikki Sitsiliya qirolligi poytaxti sifatida körsatadi. 1861-yilda Italiya birlaşgaç, şahar yagona Italiya qirolligi tarkibiga kirgan.

Neapol — Italiya janubining asosiy iqtisodiy va transport markazi. Inglizça Vikipediyaga köra, yalpi mahsulot hajmi böyiça u mamlakatdagi uçinçi şahar iqtisodiyoti, porti esa Yevropaning muhim dengiz portlaridan biri hisoblanadi. ÖzME'ga köra, Katta Neapolda neftni qayta işlaş, neft kimyosi, metallurgiya, kemasozlik, avtomobil va samolyotsozlik, elektrotexnika, oziq-ovqat, töqimaçilik va qoğoz sanoati korxonalari bor. Şahar xalqaro aeroportga ega, xalqaro turizm esa aholining katta qismini iş bilan ta'minlaydi.

Neapol tarixiy markazi 1995-yilda YuNESKO Butunjahon merosi röyxatiga kiritilgan. Şaharda ilk xristian katakombalari, örta asr qal'alari, gotika uslubidagi çerkovlar, sobor, saroylar va monastirlar saqlangan. Inglizça Vikipediyaga köra, 1224-yilda asos solingan Federiko II nomidagi Neapol universiteti dunyodagi eng qadimiy davlat dunyoviy universitetlaridan biri sanaladi. ÖzME şahardagi opera va drama teatrlari, milliy muzey, badiiy galereya, vulkanologiya stansiyasi, rasadxona, botanika boği va dengiz akvariumini ham qayd etadi.

Neapol dunyoga pitssa vatani sifatida ham maşhur: neapollik pitssa tayyorlovçilar san'ati YuNESKOning nomoddiy madaniy meros röyxatiga kiritilgan. Şaharning homiy avliyosi — Avliyo Yanuariy.