Fors qöltiği neft-gaz havzasi
SaqlaşÖqiş: 2 daqiqa
Fors qöltiği neft-gaz havzasi, Mesopotamiya havzasi — Yaqin Şarqda, Arabiston yarim oroli, Fors qöltiği va Zagros toğlarining janubi-ğarbiy yon bağrini qamrab olgan ulkan neft-gaz havzasi. U uglevodorod zaxiralari böyiça dunyoda birinçi örinda turadi. ÖzME'ga köra, havza şimoli-ğarbdan janubi-şarqqa — Şarqiy Tavr toğlari etagidan Arab dengizigaça 2500 km ga çözilgan.12
Joylaşuvi va maydoni
13Havza Saudiya Arabistoni, Eron, Iroq, Quvayt, Birlaşgan Arab Amirliklari, Qatar, Bahrayn va Ummon hududlarini, qisman Turkiya va Suriya yerlarini egallaydi. ÖzME'ga köra, uning umumiy maydoni qariyb 1 mln km², şundan taxminan 300 ming km² dengiz akvatoriyasiga töğri keladi; janubi-şarqiy qismini Fors qöltiği suvlari qoplagan. Rusça Vikipediyada maydoni 1,43 mln km² deb körsatilgan.
Geologik tuzilişi
13Inglizça Vikipediyaga köra, havza Arabiston va Yevrosiyo litosfera plitalari töqnaşuvi natijasida Zagros toğlari ostida hosil bölgan ponasimon botiqdir. Uning geologik tarixi kembriygaça davrdan boşlanadi; Saudiya Arabistonidagi paleozoy uglevodorodlarining asosiy manbai silur davrida töplangan organik moddalarga boy slaneslar hisoblanadi. ÖzME'ga köra, neft va gaz konlari perm, yura, bör, paleogen va neogen yotqiziqlaridagi ohaktoş va qumtoşlar bilan boğliq. Kon tuzilmalari gumbazlar, braxiantiklinallar va valsimon kötarilmalardan iborat, uglevodorodlarning asosiy qismi 1800–3000 m çuqurlikda yotadi.
Örganiliş tarixi
13ÖzME'ga köra, havzadagi birinçi neft koni — Eronning Masjidi Sulaymon koni 1908-yilda topilgan va 1911-yildan işga tuşirilgan, birinçi gaz koni Pars esa 1965-yilda oçilgan. 1940-yillardan boşlab havza dunyoning neft qazib çiqaruvçi mintaqalari orasida yetakçi örinni egallab kelmoqda.
Konlari
13ÖzME'ga köra, havzada 400 dan ortiq neft va gaz hamda 55 ta gaz koni bor, ularning 36 tasi neft, 6 tasi gaz böyiça gigant konlar hisoblanadi. Eng yirik neft konlari qatoriga Saudiya Arabistonidagi Gavar, Quvaytdagi Katta Burgan, Iroqdagi Rumayla va Şimoliy Rumayla hamda Saffaniya-Xafji kiradi. Rusça Vikipediyaga köra, quruqlikdagi eng yirik neft va gaz koni — Gavar, dengizdagi eng katta neft koni — Saffaniya-Xafji, dengizdagi eng katta gaz koni esa Qatar va Eron örtasida bölingan Şimoliy gumbaz — Janubiy Pars konidir.
Rusça Vikipediya havzani bir neça neftgazli mintaqaga ajratadi: Basra-Quvayt (Quvayt va Janubiy Iroq), Mesopotamiya (Iroq, qisman Suriya va Turkiya), Zagros oldi (Janubiy Eron) va Saudiya Arabistonining şarqidagi Hasa mintaqasi. Inglizça Vikipediyaga köra, Yaqin Şarqda dunyo neft zaxiralarining 55–68 foizi va qazib oliş mumkin bölgan tabiiy gaz zaxiralarining 40 foizdan ortiği joylaşgan. Neft va gaz eksporti mintaqa davlatlari iqtisodiyotining tayanç tarmoği hisoblanadi.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Fors qöltiği neft-gaz havzasi // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/2894 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APAFors qöltiği neft-gaz havzasi. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/2894
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/2894
Manbalar
2 ta manba- 1Rusça Vikipediya: Нефтегазоносный бассейн Персидского заливаru.wikipedia.org
- 2Inglizça Vikipediya: Persian Gulf Basinen.wikipedia.org
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.