Filarmoniya

Filarmoniya (yunonça «phileo» — «sevaman» va «harmonia» — «garmoniya, uyğunlik») — ayrim mamlakatlarda konsertlar uyuştiradigan, musiqa san'atini rivojlantiriş va ommalaştiriş bilan şuğullanadigan jamiyat yoki muassasa. ÖzME'ga köra, köp mamlakatlarda filarmoniya davlat taşkiloti bölib, uning vazifasi yuksak badiiy musiqa asarlari va yetuk ijroçilar san'atini tarğib qiliştir. Filarmoniya qoşida orkestr, xor kabi yirik musiqa jamoalari, turli ansambllar, yakkaxon xonanda va sozandalar faoliyat yuritadi; ba'zan u musiqa bilan bir qatorda estrada san'ati, sahna raqsi va badiiy öqiş kabi turlarni ham namoyiş etadi.12

ÖzME va Rusça Vikipediyaga köra, ilk filarmoniya jamiyatlari XIX asrda Yevropa va Amerika şaharlarida — Sankt-Peterburg, Berlin, London, Moskva, Nyu-York va boşqa joylarda paydo bölgan va asosan simfonik musiqani tarğib qilgan. Inglizça Vikipediyaga köra, ulardan biri — dunyodagi eng nufuzli orkestrlardan sanaladigan Berlin filarmonik orkestri 1882-yilda 54 nafar musiqaçi tomonidan tuzilgan. Rusça Vikipediyaga köra, XX asrda sotsialistik mamlakatlarda filarmoniyalar davlat taşkilotlariga aylangan, 1976-yilga kelib SSSRda 136 filarmoniya faoliyat körsatgan. Filarmoniyalar yoş musiqaçilarning ijodiy ösişiga ham ködmaklaşadi va boşqa mamlakatlarning konsert taşkilotlari bilan san'atkorlar almaşinuvini yölga qöyadi.

ÖzME'ga köra, Özbek davlat filarmoniyasi 1936-yilda taşkil etilgan. 1970-yildan u Muhiddin Qoriyoqubov nomini olgan, 1996-yildan «Özbeknavo» birlaşmasi tarkibiga kirgan, 2000-yildan esa Muhiddin Qoriyoqubov nomidagi akademik va xalq badiiy jamoalari direksiyasi deb ataladi.

Dastlab filarmoniyada M. Uzoqov, Yusufjon qiziq, Usta Olim, Ahmadjon qöşnay kabi san'atkorlar, Tamaraxonim ansambli, milliy aşula va raqs ansambli işlagan. ÖzME'ga köra, keyinroq uning tarkibida Özbek xalq çolğu asboblari orkestri (1938), xor kapellasi, simfonik orkestr (1938), «Dutorçi qizlar ansambli» (1939), Davlat torli kvarteti (1940), söngra «Xaytarma» (1950), «Lazgi», «Zarafşon», «Kayagim» (1960) va «Şodlik» (1970) aşula va raqs ansambllari tuzilgan.

1950-yillardan boşlab filarmoniya keng tinglovçilarni, ayniqsa maktab öquvçilarini mumtoz musiqa bilan taniştiriş maqsadida ma'ruzali konsertlar va maqom keçalarini uyuştirgan; bunday konsertlarni Ya. Pekker, T. Jumayev, I. Akbarov, T. Ğafurbekov va boşqalar olib borgan. Filarmoniya sahnasida mahalliy ijodkorlar bilan birga E. Rode, G. Ginzburg, L. Oborin, M. Rostropoviç kabi taniqli ijroçilar, Benni Gudmen boşçiligidagi AQŞ jaz orkestri, Yevgeniy Svetlanov rahbarligidagi Rossiya simfonik orkestri va Karel Ançerl rahbarligidagi Çexiya filarmonik orkestri çiqiş qilgan.