Şohimardonsoy

Şohimardonsoy — Farğona viloyati va qisman Qirğiziston hududidan oqib ötadigan daryo, Sirdaryo havzasiga mansub. ÖzME'ga köra, u Arçaboşi, Oqsuv va Marğilonsoy nomlari bilan ham ma'lum. Daryo Farğona vodiysining janubiy toğli qismidan boşlanib, vodiyning sersuv suğoriş tizimlaridan biriga suv beradi.1

ÖzME'ga köra, Şohimardonsoy Olay va Turkiston tizmalarining şimoliy yon bağirlaridan boşlanadigan Oqsuv va Köksuv soylari Şohimardon qişloği yaqinida birlaşişidan hosil böladi. Rusça Vikipediyaga köra, bu joy Özbekistonning Qirğiziston hududi içidagi Şohimardon anklavida joylaşgan. Daryo şimoli-ğarb tomon oqib, adirlar mintaqasini kesib ötadi, Qirğiziston va Özbekiston çegarasini ikki marta kesib ötib, Vodil yaqinida Farğona vodiysiga çiqadi.

Daryoning nomi oqim böylab özgaradi: ÖzME'ga köra, Vodil qişloğidan Farğona şahrigaça u Marğilonsoy deb ataladi, undan quyiroqda yana Şohimardonsoy nomini oladi. Rusça Vikipediyaga köra, Marğilonsoy Farğona şahri böylab ötib, Marğilon şahrini va Katta Farğona kanalini kesib ötadi. Uzunligi ÖzME'ga köra 112 km, havzasining maydoni 1300 km². Yöl-yölakay daryoga umumiy uzunligi 86 km keladigan 32 ta kiçik soy va jilğa qöşiladi, quyi qismida esa u bir neça tarmoqqa ajraladi.

ÖzME'ga köra, daryo asosan qor va yomğir suvlaridan töyinadi. Köp yillik örtaça suv sarfi sekundiga 10,1 m³ ni taşkil etadi, sel paytida sekundiga 64 m³ gaça kötariladi; yillik örtaça oqim hajmi 319 mln m³. Serob suvli yillarda örtaça sarf sekundiga 10,5 m³, kam suvli yillarda 7,86 m³ atrofida böladi. Rusça Vikipediya töyiniş turini qor-muzlik deb körsatadi va toşqin çoqqisi iyunga töğri kelişini qayd etadi; uning ma'lumotiça, «Pavulgan» kuzatuv joyida yillik örtaça oqim 304 mln m³ ni taşkil etadi, bu Farğona vodiysi umumiy oqimining taxminan 1,5 foizi.

Şohimardonsoy suvi deyarli butunlay ekin maydonlarini suğorişga sarflanadi. Rusça Vikipediyaga köra, vegetatsiya davrida daryo suvi Vodil gidrouzeli va Marğilonsoydagi gidrouzellarda kanallarga taqsimlanib, quyi oqimga suv deyarli yetib bormaydi. Marğilonsoy şarqdan Isfayramsoy, ğarbdan Söx daryosi suvlarini oladigan kanallar bilan boğlangan va özi ham Katta hamda Janubiy Farğona kanallarini töldiradi; natijada Farğona viloyatining suğoriş tizimi yagona tutaş tarmoqqa aylangan.

ÖzME'ga köra, soy vodiysida Şohimardon, Oqqiya, Qumbuloq, Langar va boşqa qişloqlar joylaşgan, daryoda bir neça kiçik GES qurilgan. Rusça Vikipediyaga köra, daryoda faqat şu yerda uçraydigan endemik baliq — Farğona yalangbaliği (Triplophysa ferganaensis) yaşaydi.