Ozod Şarafiddinov

Ozod Obidoviç Şarafiddinov (1929-yil 1-mart, Qöqon — 2005-yil 4-oktabr) — özbek adabiyotşunosi, adabiy tanqidçi, tarjimon va jurnal muharriri, Özbekiston Qahramoni (2002). Filologiya fanlari nomzodi (1954), professor (1979). U özbek adabiy tanqidçiligida badiiy asarni mafkura emas, adabiyotning öz qonuniyatlari asosida baholaş an'anasini boşlab berganlardan biri sifatida tanilgan.12

ÖzME'ga köra, Şarafiddinov Qöqon şahriga qaraşli Oxunqaynar qişloğida tuğilgan; rusça Vikipediyada esa tuğilgan joyi Toşkent deb körsatiladi. 1951-yilda Örta Osiyo davlat universitetini (hozirgi Özbekiston Milliy universiteti) tamomlagan. Rusça Vikipediyaga köra, keyin Moskvadagi Gorkiy nomidagi Jahon adabiyoti institutining aspiranturasida öqib, nomzodlik dissertatsiyasini himoya qilgan.

1955–1995-yillarda Toşkent davlat universitetining özbek filologiyasi fakultetida dotsent va professor bölib işlagan. 1996–1997-yillarda «Tafakkur» jurnali boş muharririning örinbosari, 1997-yildan umrining oxirigaça «Jahon adabiyoti» jurnalining boş muharriri bölgan. Özbekça Vikipediyaga köra, u 2005-yil 4-oktabrda vafot etgan.

Şarafiddinov XX asrning 60-yillaridan adabiyotşunos sifatida tanilgan. ÖzME'ga köra, «Zamon. Qalb. Poeziya» (1962) kitobida u badiiy asarlarni badiiylik qonuniyatlari nuqtai nazaridan tadqiq etgan. «Adabiy etyudlar» (1968) kitobida ijodkor şaxsi va uning asardagi örni, «Yalovbardorlar» (1974) va «Iste'dod jilolari» (1976) töplamlarida esa adabiy an'analar, mumtoz adabiyot va jahon adabiyotini örganiş masalalari yoritilgan. «Birinçi mö'jiza» (1979), «Talant — xalq mulki» (1979), «Adabiyot — hayot darsligi» (1980), «Gözallik izlab» (1985) kitoblarida özbek şe'riyati, nasri va tanqidçiligining dolzarb muammolari muhokama qilingan.

ÖzME munaqqid faoliyatini ikki davrga ajratadi. Birinçisi sovet tuzumi davriga töğri kelib, bu yillarda u adabiyotni mafkuraviy qoliplardan himoya qilişga, asarlarni adabiy qonuniyatlar asosida tahlil etişga intilgan. Ikkinçi, asosiy davr mustaqillik yillarini qamrab oladi: bu paytda Şarafiddinov milliy adabiyotni şakllantiriş, özbek adabiyotşunosligini yangilaş, jahon adabiyoti tajribasini özlaştiriş va tarjima san'atini yuksaltiriş masalalari bilan şuğullangan.

Uning «Istiqlol fidoyilari» (1993), «Sardaftar sarlavhalari» (1999), «Ma'naviy kamolot yöllarida» (2001) kitoblarida Abdurauf Fitrat, Abdulhamid Çölpon, Usmon Nosir, Abdulla Qahhor, Oybek, Ğafur Ğulom, Maqsud Şayxzoda va Otajon Hoşimov ijodi yangiça nuqtai nazardan tahlil qilingan. Özbekça Vikipediyaga köra, 60–80-yillardayoq u Çölpon merosini tarğib qilişga intilgan; «Çölponni anglaş» kitobida esa XX asr özbek tanqidçiligining Çölponga munosabati orqali uning murakkab yöli yoritilgan. Şarafiddinov «XX asr özbek adabiyoti» darsligi (1999) mualliflaridan biri. ÖzME uning ijodi çöqqisi sifatida «Ijodni anglaş baxti» (2004) kitobini tilga oladi.

ÖzME'ga köra, Şarafiddinov tarjimaçilikka tanqidiy yondaşuvni olib kirgan. U Lev Tolstoyning «Iqrornoma», Paulo Koeloning «Kimyogar» va Efraim Sevelaning «Töxtating samolyotni, tuşib qolaman» asarlarini özbek tiliga ögirgan. Özbekça Vikipediyada uning Fransuaza Sagan asari va qadimgi xitoy nasri namunalaridan qilgan tarjimalari ham qayd etiladi. «Jahon adabiyoti» jurnali sahifalarida jahon adabiyotining köplab asarlari uning tarjimasida e'lon qilingan.

Şarafiddinov Beruniy nomidagi Özbekiston Davlat mukofoti laureati (1970). U «Mehnat şuhrati» (1997) va «Buyuk xizmatlari uçun» (1999) ordenlari bilan taqdirlangan. 2002-yilda unga «Özbekiston Qahramoni» unvoni berilgan; özbekça Vikipediyaga köra, bu 2002-yil 23-avgustda bölgan.