Peşku tumani

Peşku tumani — Buxoro viloyati tarkibidagi tuman. ÖzME'ga köra, uning maydoni 8,72 ming km², ma'muriy markazi — Yangibozor şaharçasi. Tuman viloyatning örta qismidan boşlanib, şimoli-ğarb tomon viloyatning eng şimoliy çekkasigaça qariyb 250 km ga çözilgan. Hududining katta qismini çöl yaylovlari egallaydi.1

ÖzME'ga köra, mahalliy toponimistlar «Peşku» nomini «peşi kuy» — «katta yöl ustidagi joy» deb izohlaydi; bu nom avval şu atamadagi qişloqqa berilgan, keyinroq tumanga ötgan. Nomning «peşi köh» — «oldingi toğ» degan talqini ham bor.

ÖzME'ga köra, tuman 1950-yil 15-aprelda tuzilgan, 1959-yilda Vobkent tumaniga qöşib yuborilgan va 1978-yil 5-aprelda qayta tiklangan. Rusça Vikipediya tugatiliş sanasini 1959-yil 19-mart deb körsatadi, ÖzME esa 19-aprel deydi. 1988-yil sentyabrida tuman Romitan tumani bilan birlaştirilgan, 1989-yil maydan yana alohida tuman bölgan.

ÖzME'ga köra, Peşku tumani şimolda Navoiy viloyati, şimoli-ğarbda Qoraqalpoğiston Respublikasi, şimoli-şarq va şarqda Şofirkon va Vobkent, janub va janubi-şarqda Romitan va Jondor tumanlari bilan çegaradoş. Tarkibida ön qişloq fuqarolari yiğini, jumladan Abu Ali ibn Sino, Varaxşa, Peşku, Yangibozor va Qal'ai Mirişkor bor. Rusça Vikipediyaga köra, 2012-yil holatiga köra tumanda uçta şaharça — Yangibozor, Peşku va Şaugon mavjud.

Tuman hududi asosan tekislik; faqat Quljuqtovga tutaş joylarda relyef murakkablaşadi va past toğlarning balandligi 785 m ga yetadi — bu Buxoro viloyatining eng baland nuqtasi. ÖzME'ga köra, tuman maydonining atigi 4 foizga yaqini Buxoro vohasining suğoriladigan yerlari, qolgan qismi turli xil çöl yaylovlari.

Iqlimi keskin kontinental, subtropik çöl iqlimi. Tuman şimoli-ğarbga uzun çözilgani uçun iqlim janub va şimolda sezilarli farq qiladi: yanvarning örtaça harorati janubda 0° atrofida, şimolda −2…−3°, iyulniki 28–31,5°. Yillik yoğin asosan 100–130 mm, Quljuqtovda 200 mm gaça. Doimiy oqar suvlar yöq; ekinzorlar Amu-Buxoro maşina kanali tarmoğidan suğoriladi. Oqova suvlar Şimoli-Ğarbiy kollektor orqali Qoraqir köliga taşlanadi; bu köl suv quşlarining yirik maskani bölib, ÖzME'ga köra, nodir hayvonlarni muhofaza qiliş maqsadida buyurtma hudud deb e'lon qilingan. Qumli yerlarda oq saksovul, quyonsuyak, qandim, çerkez, gipsli çöllarda şuvoq, isiriq va qizilça ösadi.

ÖzME'ga köra, 2003-yilda tumanda 88,2 ming kişi yaşagan; ular asosan özbeklar, şuningdek tojik, turk, tatar va boşqa millat vakillari. Aholi ziçligi 1 km² ga 10 kişi atrofida, ÖzME ma'lumotiça, aholining barçasi qişloq joylarda istiqomat qilgan.

Tumanda paxtaçilik, ğallaçilik, sabzavot va polizçilik, çorvaçilik, şuningdek ipakçilik va örmonçilik rivojlangan. ÖzME'ga köra, sanoat korxonalari asosan qişloq xöjalik mahsulotlarini qayta işlaydi; ular orasida paxta tozalaş zavodi va Özbekiston-Belarus «Peşku-teks» qöşma korxonasi bor. Suğoriladigan yerlar 22 ming gektardan ortiq bölib, uning qariyb yarmiga paxta ekiladi. Çorvaçilikda qoramol, qöy-eçki, tuya va ot boqiladi.

ÖzME'ga köra, tumandagi Afşona qişloğida — buyuk alloma Abu Ali ibn Sinoning yurtida — uning muzeyi faoliyat körsatadi. Rusça Vikipediyaga köra, tumanda Özbekiston madaniy merosi röyxatiga kiritilgan 12 ta arxeologik va 12 ta me'moriy yodgorlik, jumladan Xöja Peşku ansambli bor. 1979-yildan «Peşku ovozi» tuman gazetasi çiqadi.