Çustiy

Çustiy (asl ismi Nabixon Xöjayev; 1904 — 1983) — özbek şoiri, tarjimon va dramaturg. Asosan mumtoz şe'riyat şakllarida ijod qilgan, ğazallarining köpi qöşiqqa aylangan. ÖzME'ga köra, u 1904-yil 20-fevralda Çust şahrida tuğilgan va 1983-yil 13-avgustda vafot etgan. Özbekça Vikipediyada esa tuğilgan oyi may, vafot sanasi 12-avgust deb körsatilgan.1

Özbekça Vikipediyaga köra, Nabixon Nurullohxoja öğli Çustdagi tikuvçi-hunarmand oilasida dunyoga kelgan, oilasi 1917-yilda Qöqonga köçib borgan va u yoşligidan otasining kasbini örgangan. Boşlanğiç bilimni Çust va Qöqondagi eski usuldagi maktab va madrasalarda olgan.

Alişer Navoiy tavalludining 500 yilligiga hozirlik körilayotgan paytda u Toşkentga işga taklif qilingan. ÖzME'ga köra, 1939–1941-yillarda Muqimiy nomidagi teatrda adabiy xodim, 1941–1942-yillarda şu teatr direktori bölgan, keyin 1942–1944-yillarda Yozuvçilar uyuşmasining adabiyot fondiga rahbarlik qilgan. 1959–1968-yillarda Fanlar akademiyasining Til va adabiyot institutida ilmiy xodim sifatida işlagan. Özbekça Vikipediyada bu lavozimlar uçun boşqaça yillar ham keltiriladi.

Çustiy ğazal, muxammas, musaddas, murabba', ruboiy, tuyuq va masnaviy janrlarida qalam tebratgan. Şe'rlari «Gul mavsumi» (1969) va «Ğazallar» (1977) töplamlarida, şuningdek, «Hayotnoma» (1988), «Sadoqat gullari» (1992), «Köngil tilagi» (1994) va «Körgunça xayr endi» (2004) devonlarida çop etilgan; ularning bir qismi şoir vafotidan keyin naşr qilingan. «Kiyiknoma», «Boği Eram» va «Tirik jannatga kirgan kampir» dostonlari ham uning qalamiga mansub.

Ikkinçi jahon uruşi yillari Çustiy ijodining eng sermahsul davrlaridan bölgan: u vatanparvarlik ruhidagi «Şamşir», «Lolazor», «Qözğol», «Jasur oila» kabi töplamlar va «Zafarnoma» dostonini yozgan. Sobir Abdulla, K. Yaşin va boşqa mualliflar bilan birgalikda «Davron ota», «Qurbon Umarov», «Qöçqor Turdiyev», «Qasos» kabi sahna asarlarini yaratgan.

Uning işq va axloq mavzusidagi ğazallari hofizlar repertuaridan mustahkam örin olgan. Özbekça Vikipediyaga köra, şoirning ğazallari XX asrning 30-yillaridayoq gramplastinkalarga yozib olingan. Çustiy Navoiy, Fuzuliy, Nodira va Furqat kabi mumtoz şoirlarning ğazallariga taxmislar bitgan.

Çustiy fors tilidagi mumtoz va zamonaviy adabiyot namunalarini özbek tiliga ögirgan: Sa'diy, Hofiz, Xusrav Dehlaviy, Sobir Termiziy kabi klassiklar bilan birga XX asr Eron şoirlari — Mirzoda Işqiy, Parvin E'tisomiy va boşqalarning asarlarini tarjima qilgan. Tört jildlik «Alişer Navoiy asarlari tilining izohli luğati»ni tayyorlaşda yaqindan iştirok etgan.

ÖzME'ga köra, Toşkent, Çust, Qöqon va Namangandagi köçalar, maktablar, kutubxonalar va boşqa muassasalarga şoir nomi berilgan. 2004-yilda uning tavalludiga 100 yil töldi va bu sana keng nişonlandi.