Nazira
SaqlaşÖqiş: 2 daqiqa
Nazira (arabça) — Şarq mumtoz şe'riyatidagi an'anaviy janr: ilgari yaşagan yoki zamondoş şoirning taniqli asariga javob sifatida, uning şakli, vazni va obrazlariga tayangan holda yaratilgan asar. ÖzME naziraga öxşatma tarzida bitilgan asar deb ta'rif beradi, rusça Vikipediya esa uni adabiy pastişning Şarqdagi körinişi deb ataydi.12
Nomlari va mohiyati
13ÖzME'ga köra, mumtoz şoirlar bu turdagi asarlarni tatabbu deb ham atagan. Rusça Vikipediya turli an'analarda qöllangan boşqa nomlarni ham sanaydi: istiqbol, muoraza, javob. Eng maşhur misollardan biri — Alişer Navoiyning öz Xamsasini Nizomiy Ganjaviyning «Panj ganj» asariga tatabbu deb ataşi.
Naziragöy şoir salafidan obrazlar, badiiy vositalar va şe'riy şaklni oladi, lekin asl matnni takrorlaş bilan çeklanmaydi: mavzuni kengaytiradi, unga yangi muammo va ğoyalarni, yangi obraz va xarakterlarni olib kiradi. ÖzME aynan şu ijodiy yondaşuvni iste'dodli naziragöylarning boş maqsadi sifatida körsatadi. Rusça Vikipediyaga köra, Ovrupa pastişi va parodiyasidan farqli ravişda nazirada kinoya deyarli bölmaydi, asl nusxaga hurmat bilan qaraladi. Biror asarga qança köp va qança yuksak saviyadagi nazira yozilgan bölsa, asl asar şunça qadrli hisoblangan.
Tarixi
13Rusça Vikipediyaga köra, janr 12–14-asrlarda mumtoz fors adabiyotida paydo bölgan. Javob yozişga namuna bölgan şoirlar orasida Nizomiy, Jaloliddin Rumiy, Salmon Savojiy, Hofiz, Kamol Xöjandiy, Jomiy va Navoiy tilga olinadi. Fors şe'riyatining butun mumtoz davri mobaynida nazira keng tarqalgan: masalan, 17-asrdagi hind şoirlari özlaridan uç asr avval yaşagan Rumiy va Hofiz merosiga murojaat qilgan. Tarjimalar orqali bu an'ana turkiy, xususan usmonli şe'riyatiga hamda Urdu tilidagi adabiyotga ham ötgan. Asl nusxadan boşqa tilda nazira yoziş alohida mahorat talab etgan: şoir şakl va syujetni saqlab, fors tilidan bevosita ögirilgan iboralar bilan öz yangi mazmuni örtasida muvozanat topişi lozim bölgan.
Özbek adabiyotida
13ÖzME va rusça Vikipediyaga köra, ötmiş ustozlari asarlariga nazira bitiş an'anasi keyingi davr özbek şe'riyatida ham davom etgan; Habibiy, Sobir Abdulla, Çarxiy kabi şoirlar naziralar yozgan.
Boşqa adabiyotlarda
13Rusça Vikipediya rus adabiyotidan ham naziraga yaqin namunalar keltiradi. Lermontovning «Payğambar» şe'ri Puşkinning xuddi şu nomdagi asariga javob sifatida qaraladi. Puşkin va Bryusovning «Haykal» şe'rlari esa şakli va syujetini Derjavinning şu nomli şe'ridan olgan. Bu misollar boşqa muallif asariga ijodiy javob qaytariş usuli faqat Şarq adabiyotiga xos emasligini körsatadi.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Nazira // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/3691 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APANazira. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/3691
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/3691
Manbalar
3 ta manba- 1Rusça Vikipediya: Назираru.wikipedia.org
- 2Özbekça Vikipediya: Nazirauz.wikipedia.org
- 3ÖzME, 6-jild, 37-b.manbaa.uz · ÖzME, 6-jild, 37-b.
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.