Qöşrabot tumani

Qöşrabot tumani — Özbekistonning Samarqand viloyati tarkibidagi tuman, viloyatning eng şimoliy qismida, Nurota toğlari bağrida joylaşgan. Markazi — Qöşrabot şaharçasi. ÖzME tuman maydonini 1,11 ming km² deb körsatadi, özbekça Vikipediyada esa 2,16 ming km² raqami keltirilgan. Rusça Vikipediyaga köra, tuman markazidan viloyat markazi Samarqandgaça taxminan 100 km.12

Özbekça Vikipediyaga köra, tuman nomi ikki qismdan iborat: «qöş» — juft, «rabot» — dastlab istehkom, keyinçalik karvonsaroy ma'nosini anglatgan; demak, Qöşrabot yonma-yon qurilgan ikki karvonsaroy joyini bildiradi.

Rusça Vikipediyaga köra, hududda Manişkar va Oqqörğon qişloqlari yaqinidagi uçta ğordan topilgan toş qurollar taxminan 30–25 ming yil oldingi, ya'ni yuqori paleolit davriga mansub. Xuddi şu manbaga köra, tuman ilk bor 1943-yil 13-fevralda qöşni tumanlarning qişloq sovetlaridan tuzilgan va 1957-yil 12-oktabrda tugatilgan. Hozirgi tuman ÖzME'ga köra 1978-yil 3-aprelda qayta taşkil etilgan. Xalq dostonçiligidagi Qörğon maktabi vakili, maşhur baxşi Ergaş Jumanbulbul öğli şu tumandagi Qörğon qişloğida yaşagan; özbekça Vikipediyaga köra, uning xotirasiga bağişlab bu yerda baxşiçilik tanlovlari va festivallar ötkaziladi.

Tuman şarqda Payariq, janubda Iştixon va Kattaqörğon tumanlari, ğarb va şimolda Navoiy viloyatining Nurota va Xatirçi tumanlari, şimoli-şarqda Jizzax viloyati bilan çegaradoş. Şimolda Nurota tizmasi kötariladi, uning eng baland nuqtasi — Hayotboşi çöqqisi (2165 m); janubda Oqtoğ tizmasining şarqiy qismi joylaşgan, ikki tizmani Nurota botiği ajratib turadi. Rusça Vikipediyaga köra, hududning örtaça balandligi 1000 metr atrofida.

ÖzME'ga köra, toğ çöqqilari va qiyaliklarda iqlim salqinroq, etaklar va botiqlarda yoz issiq va quruq, qiş esa unça sovuq bölmaydi. Eng past harorat −29°, eng yuqori 43° gaça yetadi. Yillik yoğin 200–300 mm, toğ yon bağirlarida 600 mm gaça. Oqsoy, Sağanoq, Ğujumsoy, Piçatsoy, Pangatsoy kabi soylar yozda köpinça qurib qoladi, toğli qismda buloqlar köp. Tuproqlar pastda oç va töq böz, 1600 metrdan yuqorida toğ-jigarrang va toğ-ötloq tuproqlardir. Ösimliklar çöl va toğ-çöl landşaftiga xos: efemerlar, bodom, uçqat, na'matak, pista, dölana, yuqorida arça. Hayvonlardan tulki, böri, börsiq, eçkemar, kaklik va burgut uçraydi. Yer ostidan oltin va quriliş xomaşyosi qazib olinadi, hududda Qöşrabot buyurtma qöriqxonasi bor.

ÖzME'ga köra, 2004-yilda tumanda 93,3 ming kişi yaşagan. Özbekça Vikipediya 2026-yil 1-aprel holatiga 147,4 ming kişi deb körsatadi. Aholining aksariyati özbeklar. ÖzME tumanda yettita qişloq fuqarolari yiğini — Jöş, Zarmitan, Oxunboboyev nomidagi, Oqtepa, Pangat, Urganji va Qöşrabot — borligini yozadi; rusça Vikipediyada Qöşrabot va Zarkent şaharçalari ham sanab ötilgan.

Tuman xöjaligi asosan çorvaçilik va ğallaçilikka, qisman boğdorçilik va tokçilikka ixtisoslaşgan. Çorvaçilikning yetakçi tarmoği — qorakölçilik: ÖzME'ga köra, bu yerda 200 mingdan ortiq qoraköl qöyi, 60 mingga yaqin qoramol boqilgan. Özbekça Vikipediyada tuman hududidagi Zarmitan oltin koni ham tilga olinadi. 2004/2005 öquv yilida 88 umumta'lim maktabida qariyb 25,8 ming öquvçi öqigan, tumanda kasb-hunar kollejlari, kutubxonalar, madaniyat uylari va kasalxonalar faoliyat körsatgan.