Samara viloyati

Samara viloyati — Rossiya Federatsiyasining sub'ekti, mamlakat Ovrupa qismining janubi-şarqida, Volga daryosining örta oqimida joylaşgan. Volga böyi federal okrugiga kiradi. Ma'muriy markazi — Samara şahri. ÖzME'ga köra, viloyat maydoni 53,6 ming km²; inglizça Vikipediyaga köra, u Volga böyidagi beşinçi eng katta hudud bölib, şimoldan janubga 335 km, ğarbdan şarqqa 315 km ga çözilgan.12

Viloyat 1928-yil 14-mayda Örta Volga viloyati sifatida tuzilgan. 1929-yilda Örta Volga ölkasi, 1935-yilda Kuybişev ölkasi deb qayta nomlangan, 1936-yildan esa Kuybişev viloyati bölgan. Rusça Vikipediyaga köra, Samara nomini qaytariş haqidagi farmon 1991-yil yanvarida çiqqan, eski nom rasmiy ravişda 1992-yilgaça saqlangan.

Rusça Vikipediyaga köra, bu hudud 16-asr örtalarida Qozon va Astraxon xonliklari bosib olingaç, Moskva davlati tarkibiga kirgan; 17–18-asrlarda bu yerga turli hududlardan köçib kelganlar, jumladan, Volga böyi nemislari örnaşgan. Viloyatdan oldin bu yerda 1850-yilda (inglizça Vikipediyaga köra, 1851-yilda) tuzilgan Samara guberniyasi mavjud bölgan. Ikkinçi jahon uruşi yillarida Kuybişev mudofaa sanoatining yirik markaziga aylangan, bu yerga Moskva va Voronejdan samolyot zavodlari köçirilgan. 1950–1960-yillarda viloyat neft qazib olişning muhim markazi bölgan, 1955-yilda Jiguli GESi işga tuşirilgan; uning suv ombori ostida qolgan Stavropol şahri yangi joyda qayta qurilib, keyinçalik Tolyatti deb atalgan.

Viloyat Şarqiy Ovrupa tekisligining janubi-şarqida, örmon-daşt va daşt zonalari tutaşgan yerda joylaşgan. Volga uni öng va çap sohil qismlariga ajratadi; ÖzME'ga köra, öng sohilda Volga böyi qirlari 370 metrgaça kötariladi. Iqlimi kontinental va quruq: yanvarda örtaça −14°, iyulda 20–22°, yillik yoğin 300–400 mm. Volganing Sok, Samara, Katta Irgiz va boşqa irmoqlari viloyatdan oqib ötadi, Kuybişev va Saratov suv omborlari bor. Hududning qariyb 12 foizi örmon bilan qoplangan. Samarskaya Luka milliy boği va Jiguli qöriqxonasi viloyatning muhofaza qilinadigan tabiiy hududlari hisoblanadi. Yer ostida neft, tabiiy gaz, bitum, yonuvçi slanets, oltingugurt va gips bor.

ÖzME'ga köra, 2002-yilda viloyatda 3239,8 ming kişi yaşagan, ularning 80,6 foizi şaharliklar. Rusça Vikipediyaga köra, aholi soni eng yuqori nuqtaga 1996-yilda (3 306 798 kişi) yetgan, keyin kamaya boşlagan; inglizça Vikipediyaga köra, 2021-yilgi röyxatda 3 172 925 kişi qayd etilgan. Aholining aksariyati ruslar, ular bilan birga çuvaş, tatar, mordva va ukrainlar ham yaşaydi. Yirik şaharlari — Samara, Tolyatti, Sizran va Novokuybişevsk.

Viloyat Rossiyaning yirik sanoat mintaqalaridan biri. ÖzME'ga köra, yetakçi tarmoqlar — maşinasozlik va metallsozlik: Tolyattidagi Volga avtomobil zavodi yengil avtomobillar, Samaradagi «Aviakor» samolyotlar işlab çiqaradi, stanoksozlik, podşipnik, elektrotexnika korxonalari bor. Rusça Vikipediyaga köra, Kuybişev aviatsiya zavodida sovet davrining eng ommaviy yölovçi samolyoti Tu-154 yasalgan, bu yerda raketa-kosmik texnika ham işlab çiqarilgan. Neftni qayta işlaş, neft-kimyo va kimyo sanoati rivojlangan, Samara, Novokuybişevsk va Sizranda neftni qayta işlaş zavodlari bor. Qişloq xöjaligi ğallaçilik va çorvaçilikka ixtisoslaşgan; asosiy texnik ekin — kungaboqar. Volgada kemalar qatnaydi, viloyatda «Kurumoç» xalqaro aeroporti joylaşgan.