Xarkov viloyati

Xarkov viloyati (ukrainça Xarkiv viloyati) — Ukrainaning şimoli-şarqidagi ma'muriy-hududiy birlik. Ma'muriy markazi va eng yirik şahri — Xarkov. Viloyat 1932-yil 27-fevralda, Ukrainada viloyatlarga böliş joriy etilganda tuzilgan. ÖzME'ga köra, uning maydoni 31,4 ming km²; inglizça Vikipediyaga köra, bu Ukraina hududining 5,2 foizini taşkil etadi, rusça Vikipediyaga köra esa maydoni böyiça viloyat mamlakatda törtinçi örinda turadi.12

Rusça Vikipediyaga köra, viloyat Don va Dnepr daryo tizimlarining suvayirğiçida, daşt va örmon-daşt zonalarida joylaşgan. U şimolda Rossiyaning Belgorod viloyati, şarqda Lugansk, janubi-şarqda Donetsk, janubi-ğarbda Dnepropetrovsk, ğarb va şimoli-ğarbda Poltava va Sumi viloyatlari bilan çegaradoş. Şimoldan janubga 210 km, şarqdan ğarbga 220 km ga çözilgan.

ÖzME'ga köra, yer yuzasi daryo va jarliklar bilan kesilgan qiya tekislikdan iborat; şimoli-şarqda balandligi 236 metrgaça bölgan qirlar, janubda Donetsk kryaji etaklari bor. Iqlimi mö'tadil kontinental: yanvarda örtaça −7...−8°, iyulda 20–21°, yillik yoğin 450–570 mm atrofida. Hududda 200 ga yaqin daryo, beşta suv ombori va köllar bor. Tuproği asosan qoratuproq. Viloyatning 18 foizini eman, jöka, zarang va qayrağoçdan iborat örmonlar egallaydi. Yovvoyi hayvonlardan yelik, qobon, los, böri, tulki va quyon uçraydi.

ÖzME'ga köra, 2004-yilda viloyatda 2,9 million kişiga yaqin aholi yaşagan, ularning 73 foizi şaharliklar. Rusça Vikipediyaga köra, 2020-yil 1-yanvarda bu raqam 2 658 461 kişini, şahar aholisining uluşi esa 81,2 foizni taşkil etgan. Inglizça Vikipediyaga köra, viloyat Ukrainada aholi soni böyiça uçinçi örinda turadi, aholining yarmidan köpi Xarkov şahrida yaşaydi. Aholining asosiy qismi ukrainlar va ruslar. ÖzME vaqtida viloyat 25 tumandan iborat bölgan, rusça Vikipediyaga köra, 2020-yilgi islohotdan keyin tumanlar soni yettitaga qisqartirilgan: Boğoduxov, Izyum, Krasnograd, Kupyansk, Lozovaya, Xarkov va Çuguyev tumanlari. Boşqa yirik şaharlar — Lozovaya, Izyum, Çuguyev, Kupyansk, Balakleya, Merefa va Lyubotin.

Inglizça Vikipediyaga köra, 1930-yillar boşidagi ommaviy oçarçilik (Golodomor) davrida viloyat eng köp zarar körgan hududlardan biri bölgan. Ikkinçi jahon uruşi yillarida Xarkov uçun bir neça yirik jang bölib ötgan. 1991-yilgi referendumda viloyat saylovçilarining 86 foizdan ortiği Ukraina mustaqilligini qöllab-quvvatlagan. 2022-yilda Rossiya bosqini davomida viloyat hududining bir qismi, jumladan Izyum va Kupyansk egallangan, şu yilning sentabrida Ukraina qöşinlari ularni qaytarib olgan.

ÖzME'ga köra, Xarkov viloyati Ukrainaning asosiy maşinasozlik markazlaridan biri: bu yerda traktorsozlik majmuasi, turbina va turbogeneratorlar, stanoklar va An-72, An-140 samolyotlari işlab çiqarilgan. Sanoat mahsulotining uçdan bir qismidan köproği maşinasozlik va metallsozlikka töğri kelgan. Viloyatda Ukraina gazining qariyb 40 foizi qazib olinadi. Oziq-ovqat sanoati — göşt, sut, qand, spirt va pivo korxonalari rivojlangan. Qişloq xöjaligida don, qand lavlagi, kungaboqar va kartoşka yetiştiriladi, sut-göşt çorvaçiligi va parrandaçilik yölga qöyilgan. Viloyatda köplab ilmiy-tadqiqot muassasalari, teatrlar, muzeylar va oliy öquv yurtlari bor.