Çortoq tumani

Çortoq tumani — Özbekistonning Namangan viloyatidagi ma'muriy birlik. Markazi — Çortoq şahri. ÖzME'ga köra, tuman 1950-yil 15-aprelda taşkil etilgan. Rusça Vikipediyaga köra, 1959-yil 18-mayda u tugatilib, hududi Yangiqörğon tumaniga berilgan, 1980-yilda esa qayta tiklangan. Hudud mineral suvlari va sanatoriylari bilan ham tanilgan.1

ÖzME'ga köra, tuman ğarbda Yangiqörğon, janub va janubi-şarqda Uyçi tumanlari, şimol va şarqda esa Qirğiziston bilan çegaradoş. Maydoni 0,36 ming km². 2003-yilda tuman tarkibida bitta şahar (Çortoq) va 9 ta qişloq fuqarolari yiğini bölgan: Alixon, Boğiston, Gulşan, Koroskon, Muçum, Oyqiron, Peşqörğon, Saroy va Hazratişo. Rusça Vikipediyaga köra, 2011-yil boşida tuman tarkibida bitta şahar, 10 ta şaharça va 9 ta qişloq fuqarolari yiğini bölgan.

Tuman Çatqol tizmasining janubiy etaklarida joylaşgan. Yer yuzasi tekislik va adirlardan iborat, balandlik janubdan şimolga qarab 300 metrdan 1500 metrgaça kötariladi. ÖzME'ga köra, foydali qazilmalardan neft, mahalliy quriliş materiallaridan şağal, ohaktoş va gil bor.

Iqlimi kontinental: yozi issiq va quruq, qişi sovuq. Yanvarning örtaça harorati −1... −4° atrofida, iyulniki 25—26°; eng past harorat −29°, eng yuqori harorat 40° gaça yetadi. Yiliga 300—400 mm yoğin tuşadi, asosan qiş va bahorda. Ösuv davri 175 kun.

Toğ va adirlardan köplab soylar oqib tuşadi, ulardan ba'zilari faqat yoğingarçilik mavsumida suvga töladi va yozda qurib qoladi. Eng yiriklari — Çortoqsoy va Namangansoy (yuqori oqimida Poççaotasoy deb ataladi). ÖzME'ga köra, bahorgi yomğirlarda bu soylardan kuçli sel kelib, xöjalikka jiddiy zarar yetkazadi, şu bois ayrim soylarda selxonalar qurilgan. Tumanning janubiy qismidan Katta Namangan (Çortoq) kanali, janubiy çegarasidan Şimoliy Farğona kanali ötadi.

Tuproqlari asosan tipik böz tuproq. Tabiiy ösimliklar adirlarda saqlanib qolgan: efemer ötlar va butalar ösadi. ÖzME'ga köra, bu yerda adir ösimliklarini örganiş va boyitiş uçun Özbekiston Fanlar akademiyasi Botanika institutining tajriba uçastkasi bor. Hayvonlardan tulki, yumronqoziq, toşbaqa, ilon va kaltakesaklar, quşlardan kaklik uçraydi.

ÖzME'ga köra, 2003-yilda tuman aholisi 143,9 ming kişi bölgan: 96,2 mingi qişloqlarda, 47,7 mingi şaharda yaşagan. Aholi ziçligi 1 km² ga 400 kişi atrofida. Aholining asosiy qismi özbeklar, şuningdek tojik, qirğiz, tatar, rus va boşqa millat vakillari ham istiqomat qiladi.

Tuman xöjaligi asosan qişloq xöjaligiga ixtisoslaşgan, uning yetakçi tarmoği paxtaçilik. Sabzavotçilik, ğallaçilik va mevaçilik ham rivojlangan, mevazor va tokzorlar köp. ÖzME'ga köra, sanoat korxonalaridan paxta tozalaş va Çortoq mineral suv zavodlari, tikuvçilik fabrikasi, bosmaxona faoliyat yuritadi.

Tumanda umumiy ta'lim maktablari, bolalar musiqa maktabi, markaziy kutubxona, madaniyat uylari va xalq teatri, markaziy kasalxona va poliklinika işlaydi. «Paxtaliköl» va «Çortoq» sanatoriylari faoliyat körsatadi. ÖzME'ga köra, Farğona vodiysi böylab ötgan aylanma temir yöl Çortoq şahridan ötadi, Namangan — Çortoq — Nanay avtomobil yöli esa respublika ahamiyatiga ega.