Hofiz Taniş Buxoriy
SaqlaşÖqiş: 2 daqiqa
Hofiz Taniş Buxoriy (töliq ismi Hofiz Taniş ibn Mir Muhammad Buxoriy; şe'riy taxallusi — Naxliy) — XVI asrda yaşagan Buxoro tarixçisi va şoiri. U şayboniy hukmdor Abdullaxon II saroyida voqeanavis bölib xizmat qilgan va «Abdullanoma» nomi bilan maşhur tarixiy asarni yozgan. ÖzME'ga köra, u taxminan 1540-yilda tuğilib, 1589-yilda vafot etgan; Rusça Vikipediya esa uning tuğilgan yilini 1549, vafot yilini 1590 deb körsatadi va olimning hayoti haqidagi ma'lumotlar juda kam ekanini ta'kidlaydi.1
Hayoti
13Hofiz Taniş Buxoroda dunyoga kelgan va şu şahar madrasalarida ilm olgan. Otasi Mir Muhammad Buxoriy şayboniylardan Ubaydullaxonga eng yaqin kişilardan biri hisoblangan. Rusça Vikipediyaga köra, otasi XVI asrning 50-yillarida Qoşğarga ketgan va öşa yerda vafot etgan.
Yoş olim saroyga xonning yaqin amaldori Qulbobo Kökaldoşning tavsiyasi bilan kirib kelgan. Abdullaxon II uni öz şaxsiy voqeanavisi, ya'ni saroy tarixçisi etib tayinlagan va u bu vazifada umrining oxirigaça qolgan. Xizmatning boşlanişi manbalarda turliça berilgan: ÖzME uni 1570-yilga, Rusça Vikipediya esa 1583-yilga boğlaydi.
Şe'riyati
13Hofiz Taniş öz zamonasining yetuk şoirlaridan sanalgan va «Mavlono Naxliy» taxallusi bilan şe'r bitgan. ÖzME'ning yozişiça, 1560-yilda Iskandarxon taxtga ötqazilganda u yangi hukmdorga qasida bağişlagan. Uning şe'rlari köplab tazkira va bayozlarga kiritilgan; Rusça Vikipediyaga köra, şoir alohida devon ham tuzgan.
«Abdullanoma»
13Muallifning asosiy asari — «Abdullanoma», boşqa nomi «Şarafnomai şohiy» («Şohona şuhrat kitobi»). Asar Abdullaxon II ga atalgan bölib, ÖzME'ga köra, 1584–1588-yillarda Buxoroda fors tilida yozilgan. Rusça Vikipediyada keltirilişiça, muallif kirişda bu kitobni yoziş fikri unga ottiz olti yoşga tölganida kelganini aytadi. Asar XVI asrda Örta Osiyoning siyosiy va madaniy hayoti, xususan adabiyot va ilm-fan ahvoli haqida boy ma'lumot beradi.
Dastlabki rejaga köra kitob muqaddima, ikki maqola (qism) va xotimadan iborat bölişi kerak edi. Yoziş davomida reja özgargan: ikki maqola birlaştirilgan, xotimani esa muallif vafoti tufayli yozib ulgurmagan. Mutribiyning ma'lumotiga köra, asarning sönggi qismini xon topşiriği bilan qozi Poyanda Zominiy nihoyasiga yetkazgan.
Naşr va tarjimalari
13«Abdullanoma»ni şarqşunos Sodiq Mirzayev özbek tiliga töliq ögirgan; bu tarjima Böriboy Ahmedovning söz boşisi va izohlari bilan ikki marta naşr qilingan. Rus tilidagi tarjimani M. Salohiddinova amalga oşirgan, uning birinçi va ikkinçi qismlari qölyozma faksimilesi bilan çop etilgan. ÖzME'ga köra, asarning qölyozmalari Özbekiston Fanlar akademiyasi Şarqşunoslik institutida saqlanadi, Sankt-Peterburgda esa uning uç nusxasi bor. Bugungi kunda «Abdullanoma» şayboniylar davri tarixini örganişda eng muhim manbalardan biri hisoblanadi.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Hofiz Taniş Buxoriy // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/3891 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APAHofiz Taniş Buxoriy. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/3891
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/3891
Zamondoşlari
Manbalar
2 ta manba- 1Rusça Vikipediya: Хафиз-и Таныш Бухариru.wikipedia.org
- 2ÖzME, 11-jild, 208–209-b.manbaa.uz · ÖzME, 11-jild, 208–209-b.
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.