Oltinxon Töra
SaqlaşÖqiş: 2 daqiqa
Oltinxon Töra (asl ismi Mahmud ibn Sayid Nazir at-Taroziy; taxminan 1894, Avliyo ota — 1991-yil 26-iyun, Makka) — islom ulamosi, adib va tarjimon. U umrining köp qismini muhojirlikda ötkazgan va Qur'oni karimni hozirgi özbek tiliga ilk bor tarjima qilib, unga tafsir yozgan olim sifatida tanilgan.
Hayoti
13Oltinxon Töra Avliyo ota şahrida, ya'ni hozirgi Tarozda dunyoga kelgan. ÖzME'ga köra, u ilk saboqni otasidan olgan, söngra şayx Kamol Nosirxon Töra Kosoniy va öz davrining boşqa yetuk ulamolari qölida tahsil körgan. Xöjand, Toşkent va Buxoro madrasalarida öqib, arab, fors va turkiy tillarni mukammal egallagan hamda mudarris darajasiga yetgan.
Sovet hokimiyatining ziyolilar va din ahliga nisbatan olib borgan qatağon siyosati uni vatanni tark etişga majbur qilgan. 1932-yildan u Afğonistonning Kobul şahrida yaşagan va bir muddat mamlakat maorif vazirligida maslahatçi bölib işlagan. Keyin Hindistonga ötib, Bombay şahridagi masjidda imom-xatiblik qilgan.
Ikkinçi jahon uruşi boşlangaç, olim Saudiya Arabistoniga köçgan va umrining oxirigaça Makka hamda Madinada yaşab, ijod qilgan. U Makkadagi Masjid al-Haram va Madinadagi Masjid an-Nabaviyda dars berib, talabalarga Qur'on va hadis ilmlaridan saboq bergan.
Ilmiy merosi
13ÖzME'ga köra, Oltinxon Töra tafsir, hadis, fiqh, adabiyot va boşqa sohalarga oid yigirmadan ortiq asar muallifi va tarjimoni. Uning eng muhim işi — Qur'onning özbekça tarjimasi va tafsiri. Bu kitob Hindiston va Pokistonda (1976), söngra Saudiya Arabistonida (1985) çop etilgan. Olim Qur'onning ayrim suralarini ham tarjima va izohlari bilan alohida naşr ettirgan.
U arab tilidan özbek tiliga bir qator mumtoz diniy asarlarni ögirgan: Imom Abu Zakariyo an-Navaviyning payğambar hadislariga bağişlangan tört jildli «Riyoz us-solihin» («Solihlar boği»), Imom A'zamga nisbat berilgan «Fiqh al-akbar», şuningdek, «Aqoid islomiya» va «Hizb al-A'zam» kabi kitoblar şular jumlasidan. Imom Termiziyning payğambar siyratiga oid «Kitob aş-şamoil an-nabaviya» asarining Oltinxon Töra qilgan özbekça tarjimasi keyingi yillarda Toşkentda arab va hozirgi özbek yozuvlarida bir neça bor naşr etilgan.
Olim özbek, arab, fors va urdu tillarida diniy-ma'rifiy mavzudagi risolalar, tasniflar va ruboiylar ham yozgan. ÖzME uning asarlaridan «Riyoz us-solihin»ning birinçi kitobi (Toşkent, 1991) va «Kitob al-haj» (Toşkent, 1993) naşrlarini qayd etadi.
Ahamiyati
13Oltinxon Töra XX asrda özbek diniy-ma'rifiy adabiyotini muhojirlikda davom ettirgan olimlardan biri hisoblanadi. Uning tarjimalari mustaqillik yillarida Özbekistonda qayta naşr qilinib, keng kitobxonlarga yetib bordi. Olimning hayoti va faoliyati S. Jalilovning «Sayid Mahmud Taroziy — Oltinxon töra» (1997) kitobida yoritilgan.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Oltinxon Töra // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/3908 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APAOltinxon Töra. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/3908
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/3908
Zamondoşlari
Manbalar
1 ta manba- 1ÖzME, 6-jild, 158-b.manbaa.uz · ÖzME, 6-jild, 158-b.
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.