Kitob tumani
SaqlaşÖqiş: 2 daqiqa
Kitob tumani — Qaşqadaryo viloyatining şimoli-şarqiy qismidagi ma'muriy tuman. Markazi — Kitob şahri. ÖzME'ga köra, tuman viloyatning Çiroqçi va Şahrisabz tumanlari, Samarqand viloyati hamda Tojikiston bilan çegaradoş. Hududidan qadimda Katta Özbekiston trakti ötgan, Taxtaqoraça dovoni (1788 m) esa respublika janubini şimoliy viloyatlar bilan boğlaydi.1
Tarixi
13Tuman 1926-yil sentabrda tuzilgan. Rusça Vikipediyaga köra, 1938-yilda u Buxoro viloyati tarkibiga kiritilgan, 1943-yil 20-yanvarda Qaşqadaryo viloyatiga ötgan, öşa yili hududining bir qismi yangi Miraki tumaniga berilgan, 1960–1964-yillarda esa Surxondaryo viloyati tarkibida bölgan. ÖzME'ga köra, 1962-yil dekabrda tuman Şahrisabz tumani bilan birlaştirilgan va 1968-yil 25-dekabrda qayta tiklangan.
Ma'muriy tuzilişi va aholisi
13ÖzME tuman maydonini 1,75 ming km², 2000-yildagi aholisini 178,9 ming kişi deb körsatadi; ularning 34,9 mingi şaharda, 144 mingi qişloqlarda yaşagan, ziçlik 1 km² ga 102 kişi bölgan. Aholining asosiy qismi özbeklar, tojik, rus va tatarlar ham bor. Rusça Vikipediyaga köra, 2011-yil boşida tuman tarkibiga Kitob şahri, 13 şaharça va 12 qişloq fuqarolar yiğini kirgan.
Tabiati
13Tuman hududining katta qismini şimol va şarqda balandligi 4000 m gaça yetadigan Zarafşon va Hisor toğ tizmalari egallaydi. ÖzME'ga köra, toğlar sovuq havo oqimlarini tösib turgani uçun tuman iqlimi viloyatdagi eng mö'tadil iqlim hisoblanadi: yanvarning örtaça harorati 0,8°, iyulniki 28°, yillik yoğin örtaça 545 mm bölib, uning asosiy qismi qiş va bahorga töğri keladi. Qaşqadaryoning Kiçikjar, Oqsuv, Jinnidaryo, Oqsaryo irmoqlari tuman hududidan oqib ötadi. Toğ yonbağirlarida arça, yonğoq, pista, bodom, dölana, zarang kabi daraxtlardan iborat örmonlar ösadi, ular yozgi yaylov vazifasini ham ötaydi. Ayiq, qobon, toğ eçkisi, arxar kabi hayvonlar yaşaydi.
Xöjaligi
13ÖzME'ga köra, Kitob qadimdan savdo yöllari ustida va Samarqand, Buxoro, Şahrisabzga yaqin joylaşgani tufayli dehqonçilik va hunarmandçilik rivojlangan hudud bölgan. Hozir tuman xöjaligining asosini dehqonçilik va çorvaçilik taşkil etadi: suğoriladigan 18,7 ming gektar yerda ğalla, paxta, sabzavot, poliz va yem-xaşak ekinlari yetiştiriladi, 5 ming gektarga yaqin maydon boğ va tokzorlardan iborat. Paxta tozalaş va vino zavodlari işlaydi.
Madaniyati va diqqatga sazovor joylar
13ÖzME'ga köra, tumanda Kitob baland toğ rasadxonasi majmuasi faoliyat körsatadi, 1935-yildan «Kitob tongi» gazetasi çiqadi. Rusça Vikipediyaga köra, Kitob şahridan 25 km şimoli-ğarbda, Quruqsoy sayxonligida Siypantoş («silliq toş») qoyatoş suratlari joylaşgan; bu mezolit yoki neolit davriga (miloddan avvalgi 10–5-mingyilliklar) oid ibodatgoh bölib, mahalliy aholi uçun hozirgaça muqaddas sanaladi. Özbek xalq şoiri Abdulla Nurali öğli (1874–1957) şu tumanda tuğilgan.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Kitob tumani // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/3935 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APAKitob tumani. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/3935
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/3935
Manbalar
2 ta manba- 1Rusça Vikipediya: Китабский районru.wikipedia.org
- 2ÖzME, 4-jild, 426–427-b.manbaa.uz · ÖzME, 4-jild, 426–427-b.
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.