Amu-Buxoro maşina kanali

Amu-Buxoro maşina kanali — Buxoro viloyatini Amudaryo suvi bilan ta'minlaydigan yirik suğoriş kanali. Suv tabiiy oqim bilan emas, nasos stansiyalari yordamida balandga kötarib berilgani uçun u «maşina kanali» deb ataladi. ÖzME'ga köra, kanalning umumiy uzunligi 400 km, birinçi navbati 1965-yilda, ikkinçi navbati 1976-yilda qurilgan.

ÖzME ma'lumotiga köra, kanal Amudaryoning öng qirğoğidan, Turkmanistondagi Çorjöy şahridan 12 km yuqorida boşlanadi va Qizilqum çöli orqali ötib Buxoro vohasiga suv yetkazadi. Suv eng köp 111 m balandlikka kötariladi, kanalning maksimal suv ötkaziş quvvati sekundiga 270 m³ ga teng.

Magistral kanalda 65 ta gidrotexnika inşooti va 11 ta nasos stansiyasi bor. Ular orasida eng yirigi — Hamza-2 nasos stansiyasi: unda har biri 12,5 ming kVt quvvatga ega ön agregat suvni 54 m balandlikka kötaradi. ÖzME'ga köra, nasos stansiyalarining joylaşuvi, agregatlar quvvati va avtomatika hamda telemexanika bilan jihozlanişi jihatidan kanal sobiq ittifoq irrigatsiya amaliyotida noyob hisoblangan. Bu yerda birinçi marta nasos stansiyasining old kamerasida suv sathini bir xil uşlab turadigan avtomatik zatvor qöllangan.

Kanalning 152-kilometrida suvni uç tomonga bölib beradigan inşoot qurilgan: çap tarmoq birinçi navbatga (sekundiga 60,3 m³), öng tarmoq ikkinçi navbatga (sekundiga 95,8 m³) suv beradi, örtadagi rostlagiç esa Tödaköl şörini yuviş va keyinçalik uni töldiriş uçun möljallangan. Ikkinçi navbatning oxiri — 191-kilometrda Qiziltepa nasos stansiyasi joylaşgan; u ikkinçi poğona bölib, suvni Zarafşon daryosiga uzatadi. Bu stansiyaning yuqori byefida suv sathini saqlab turiş uçun Tödaköl botiğiga ortiqça suvni taşlaydigan inşoot ham bor.

ÖzME'ga köra, birinçi navbat işga tuşgaç, Buxoro viloyatida ilgari boşqa manbalardan suğorilgan 136,5 ming gektar yerni Amudaryo suvi bilan suğoriş imkoni tuğilgan, Amudaryo havzasidagi 377 ming gektar yerning suv ta'minoti yaxşilangan va 23,8 ming gektar yangi yer özlaştirilgan. Ikkinçi navbat esa yana 15,5 ming gektar yangi yerni özlaştiriş hamda Buxoro, Samarqand va Navoiy viloyatidagi 77 ming gektar suğoriladigan yerning suv ta'minotini yaxşilaşga xizmat qilgan. Şu tariqa kanal Buxoro vohasi dehqonçiligi uçun asosiy suv manbalaridan biriga aylangan.