Muhammad Temur sulton
SaqlaşÖqiş: 2 daqiqa
Muhammad Temur sulton (tuğilgan yili noma'lum — 1514 yoki 1521) — Şayboniylar sulolasi vakili, Muhammad Şayboniyxonning öğli, Samarqand hokimi va laşkarboşi. Rusça Vikipediyaga köra, u köçmançi özbeklar davlatiga asos solgan Abulxayrxonning evarasi bölgan. Şayboniylarning Movarounnahr va Xurosondagi yurişlarida faol qatnaşgan, uning hokimligi davrida Samarqandda keng quriliş işlari olib borilgan.1
Siyosiy va harbiy faoliyati
1,3ÖzME'ga köra, Şayboniylar 1501-yilda Movarounnahrni egallagaç, poytaxt Samarqand va uning viloyati Muhammad Temur sultonga, uning öğli Pölod sultonga esa Xorazm berilgan. 1505-yilda u Balxni olgan. 1505–1507-yillarda Ubaydulla sulton bilan birgalikda Raboti Dudar degan joyda temuriy şahzodalar Faridun Husayn mirzo va Ibn Husayn mirzoni tor-mor etgan. Şayboniyxon Hirotni egallagandan keyin bu ikki sultonni Maşhadga, Abulmuhsin mirzo va Kepak mirzoga qarşi yuborgan va ular yana ğalaba qozongan.
1510-yilda Safaviylar şohi Ismoil I Xurosonga bostirib kirganda Şayboniyxon Marvga çekingan va Samarqand hamda Buxoro hokimlaridan yordam sörağan. Rusça Vikipediyaga köra, xon qöşimça kuçlarni kutmasdan şoh qöşinini ta'qib qilib, pistirmaga tuşgan va Marv yonidagi jangda halok bölgan; Muhammad Temur sulton esa yordamga keçikib qolgan. Otasining jasadini u Samarqandga keltirib, madrasa hovlisiga dafn ettirgan va bu bino keyinçalik Şayboniyxon madrasasi nomi bilan tanilgan.
ÖzME'ga köra, Muhammad Temur sulton 1511–1512-yillarda Movarounnahr va Toşkent uçun Bobur bilan bölgan kuraşlarda qatnaşgan. 1512-yilda Köli Malik jangida Ubaydulla sulton, Jonibek sulton va uning birlaşgan qöşini Boburni butunlay yenggan. 1513-yil 11-martda u Ubaydulla sulton bilan birga Marvni egallagan. 1513-yildan Turkiston va Sirdaryo böyidagi şaharlar uçun qozoq sultonlari, jumladan Qosimxon bilan kuraş olib borgan.
Oilasi
1,3Rusça Vikipediyaga köra, Muhammad Temur sultonning xotinlaridan biri qozoq xoni Burunduqxonning qizi Mehr Sulton xonim bölgan. Bu nikoh Şayboniyxon Burunduqxon ustidan ğalaba qozongandan keyin, ehtimol 1495-yil atrofida tuzilgan. Uning yagona öğli Pölod sulton Xorazm hokimi bölgan.
Samarqanddagi bunyodkorlik
1,3ÖzME'ga köra, Muhammad Temur sulton davrida Samarqandda obodonçilik işlari keng olib borilgan. Oliyai xoniya madrasasi bilan Mehr Sulton xonim qurdirgan Xoniya madrasasi lojuvard va zarhal koşinlar bilan bezatilgan ulkan peştoq orqali birlaştirilgan; madrasa daxmasida samarqandlik Şayboniylar dafn etilgan. Şaharning şarqiy qismida Nav mahallasi paydo bölib, unda zodagonlarning boğlari, jumladan gözalligi bilan maşhur Dilafröz boği joylaşgan. Bu davrda Samarqandda ilm-fan, adabiyot va san'at rivojlanib, köplab şoir, adib va tarixçilar ijod qilgan (q. Buxoro xonligi).
Vafoti
1,3Muhammad Temur sultonning vafot yili manbalarda turliça berilgan. ÖzME uni 1521-yilda Samarqandda vafot etgan deb yozadi. Rusça Vikipediya esa vaqfnoma ma'lumotiga tayanib, u 1514-yil 17-martda Hisorga, Bobur qöşini qoldiqlariga qarşi yuriş paytida Kulob viloyatidagi Kuloq daştida kasallanib vafot etganini, jasadi Samarqandga olib kelinib, Şayboniyxon madrasasida otasi yoniga dafn qilinganini xabar qiladi.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Muhammad Temur sulton // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/3977 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APAMuhammad Temur sulton. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/3977
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/3977
Manbalar
2 ta manba- 1Rusça Vikipediya: Мухаммед Тимур-султанru.wikipedia.org
- 2ÖzME, 6-jild, 928–929-b.manbaa.uz · ÖzME, 6-jild, 928–929-b.
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.