Olim Şarafiddinov

Olim Şarafiddinov (taxallusi Ayn; 1903, Toşkent — 1943, Belorussiya) — özbek adabiyotşunosi, adabiy tanqidçi va pedagog, Özbekiston Fanlar akademiyasining muxbir a'zosi (1943). U Alişer Navoiy ijodini tizimli örgangan ilk özbek olimlaridan biri hisoblanadi. ÖzME'ga köra, Ikkinçi jahon uruşi qatnaşçisi bölgan va 1943-yilda frontda halok bölgan. Özbekça Vikipediya uni Abdulhamid Sulaymon öğli Çölpon ijodining ilk tanqidçilaridan biri sifatida tilga oladi.1

ÖzME'ga köra, Şarafiddinov eski maktabda arab va fors tillarini, mumtoz adabiyotni örgangan. 1918–1920-yillarda Toşkentdagi Erlar bilim yurtida öqigan, 1925-yilda Bokudagi oliy pedagogika institutini tamomlagan. Turkiy xalqlar tarixi, falsafasi va adabiyoti bilan bir qatorda xorijiy va antik adabiyotni ham puxta egallagan.

Bokudan qaytgaç, 1925–1930-yillarda u Erlar bilim yurtida, xotin-qizlar pedagogika bilim yurtida, ta'lim-tarbiya texnikumida va yozgi öqituvçilar kurslarida adabiyot öqitgan. ÖzME'ga köra, keyinroq Samarqanddagi Özbekiston pedagogika akademiyasida (1930–1932), Toşkentdagi madaniy quriliş institutida (1932–1933) va Til va adabiyot institutida (1937) ilmiy xodim hamda sektor mudiri, 1938–1941-yillarda Navoiy yubileyini ötkaziş qömitasida ilmiy xodim bölib işlagan. Örta Osiyo davlat universitetida (1933–1935) va Toşkent pedagogika institutida (1935–1938) dotsent va kafedra mudiri lavozimlarida faoliyat körsatgan.

ÖzME'ga köra, olimning adabiy tanqidga oid ilk maqolalari 1920-yillarda e'lon qilingan va asosan Çölpon hamda Abdulla Qodiriy ijodiga bağişlangan. U Hamza Hakimzoda Niyoziy, Sadriddin Ayniy, Uyğun, Abulqosim Lohutiy va boşqa ijodkorlar haqida ham maqolalar yozgan. Şarafiddinov maktablarning 5, 6, 7 va 9-sinflari uçun adabiyot darsliklari, xrestomatiyalar va dasturlar tuzgan; ulardan 7-sinf uçun yozilgan «Adabiyot» darsligi bir neça marta qayta naşr etilgan.

ÖzME'ga köra, Şarafiddinov ilmiy merosining markazida Alişer Navoiy ijodining turli jihatlariga bağişlangan önlab maqolalari va «Alişer Navoiyning hayoti va ijodi» monografiyasi turadi. Kitob ilk bor 1939-yilda çiqqan, keyin 1967, 1971 va 1978-yillarda qayta naşr qilingan. Ensiklopediyaga köra, bu asar qariyb çorak asr davomida Navoiy haqidagi eng işonçli manba bölib xizmat qilgan. Unda muallif Navoiy dostonlarini Nizomiy, Dehlaviy va Jomiy asarlari bilan qiyoslab, ularning öziga xos jihatlarini aniqlagan va Navoiyning buyuk san'atkorligini kitobxonga işonarli tarzda yetkazgan. Olimning «Tanlangan asarlar» töplami 1978-yilda Toşkentda naşr etilgan.