Ilya Repin

Ilya Yefimoviç Repin (1844-yil 5-avgust, Çuguyev — 1930-yil 29-sentabr, Kuokkala) — rus rassomi, XIX asr realistik rangtasvirining eng yirik vakillaridan biri. U portret, maişiy janr va tarixiy mavzudagi kartinalar, şuningdek grafik asarlar muallifi sifatida tanilgan. Rusça Vikipediyaga köra, Repin rassom bölişdan taşqari yozuvçi va pedagog ham bölgan.1

ÖzME'ga köra, Repin hozirgi Xarkov viloyatidagi Çuguyev şahrida tuğilgan. Rusça Vikipediya uning yoşlik yillarini batafsil yoritadi: bolaligida u topograflar maktabida öqigan, keyin ikona çizuvçi ustaxonasida işlagan, ön olti yoşida esa şahardan şaharga köçib yuradigan ikona çizuvçilar jamoasiga qöşilgan.

Repin Peterburgdagi Badiiy akademiyada 1864–1871-yillarda tahsil olgan. Keyinçalik u şu akademiyada 1894–1907-yillarda dars bergan, 1898–1899-yillarda esa rektor lavozimida işlagan. Rusça Vikipediyaga köra, u 1876-yilda akademik, 1892-yilda professor unvonini olgan. ÖzME rassom Rossiya böylab va xorijga bir neça marta safar qilganini qayd etadi. 1878-yildan u körgazmalar uyuştiruvçi peredvijniklar jamiyati a'zosi bölgan.

Hayotining söngi öttiz yilini Repin Peterburg yaqinidagi Kuokkala qişloğidagi «Penati» mulkida ötkazgan. Rusça Vikipediyaga köra, inqilobdan keyin bu hudud mustaqil Finlyandiya tarkibiga ötgan va rassom umrining ön uç yilini amalda muhojirlikda yaşagan. Şu yerda u xotiralarini yozgan; ularning bir qismi «Uzoq va yaqin» nomli kitobga kirgan. Bugun bu joy Leningrad viloyatidagi Repino posyolkasi deb ataladi.

ÖzME'ga köra, yoşlikda Repin ijodiga rassom I. Kramskoy va san'at tanqidçisi Vladimir Stasov katta ta'sir körsatgan. Uning asarlari xalq hayotiga yaqinligi, insonparvar ruhi va yuksak mahorati bilan ajralib turadi. Rassom qahramonlarning holati, harakati va imo-işoralarini nozik kuzatib, ularning his-tuyğularini ta'sirli ifodalay olgan.

Oddiy xalqning oğir mehnati va turmuşi Repinning eng maşhur kartinalaridan biri — «Volgadagi burlaklar» (1870–1873) da aks etgan; u Peterburgdagi Rus muzeyida saqlanadi. «Tavbadan boş tortiş» (1879–1885) va «Kutmagandilar» (1884) kartinalari Moskvadagi Tretyakov galereyasida turadi. Tarixiy mavzudagi asarlari orasida «Zaporojye kazaklari turk sultoniga xat yozmoqda» (1878–1891), «Malika Sofya» (1879) va «Ivan Grozniy va uning öğli Ivan» (1885) alohida örin tutadi.

Repin zamondoşlarining köplab portretlarini yaratgan: Stasov (1873), yozuvçi A. F. Pisemskiy (1880), kompozitor M. P. Musorgskiy (1881), yozuvçi L. N. Tolstoy (1887), fiziolog I. P. Pavlov (1924) va boşqalar. ÖzME'ga köra, bu portretlarda turli ijtimoiy tabaqa vakillarining fe'l-atvori va ruhiy dunyosi yorqin oçib berilgan. Rassom grafikada ham samarali işlagan — «Qizaloq Ada» (1882), «Neva prospekti» (1887) kabi rasmlar şular jumlasidan; u ofort va litografiya texnikalarida ham ijod qilgan.

Rusça Vikipediyaga köra, Repin ijodining eng gullagan davri 1880-yillarga töğri keladi. Stasov uning ijodini «islohotdan keyingi Rossiyaning ensiklopediyasi» deb atagan. Rassom kömagida ijodiy yöl boşlagan şogirdlari orasida Valentin Serov, Boris Kustodiyev, Igor Grabar, Filipp Malyavin kabi maşhur musavvirlar bor.

ÖzME'ga köra, Repinning memorial muzeyi 1940-yilda oçilgan. Sankt-Peterburgdagi Rassomlik, haykaltaroşlik va me'morlik instituti uning nomi bilan atalgan.