Nikolay Konstantinoviç Rerix
SaqlaşÖqiş: 3 daqiqa
Nikolay Konstantinoviç Rerix (1874-yil 9-oktabr, [[Sankt-Peterburg|Peterburg]] — 1947-yil 13-dekabr, Naggar, Hindiston) — rus rassomi, sahna bezakçisi, arxeolog, yozuvçi, sayyoh va jamoat arbobi. ÖzME'ga köra, u madaniy yodgorliklarni himoya qiliş ğoyasining faol tarğibotçisi bölgan. Rusça Vikipediyaga köra, Rerix umri davomida 7000 ga yaqin rasm çizgan va 30 ga yaqin jilddan iborat adabiy asarlar yozgan; ular orasida bitta şe'rlar töplami ham bor.1
Ta'limi va Rossiyadagi faoliyati
13Rusça Vikipediyaga köra, Rerix 1893-yilda gimnaziyani tugatgaç, bir vaqtda Peterburg universitetining huquq fakulteti va Badiiy akademiya qoşidagi Oliy badiiy bilim yurtiga kirgan; 1895-yildan rassom Arxip Kuindji ustaxonasida şuğullangan. ÖzME'ga köra, u Badiiy akademiyada 1893—1897-yillarda öqigan, 1900—1901-yillarda Parijda malakasini oşirgan.
Yoşligidan Rerix arxeologiya bilan qiziqqan. Rusça Vikipediyaga köra, u 1892-yildan mustaqil qazişmalar olib borgan, talabalik yillaridayoq Rus arxeologiya jamiyatiga a'zo bölgan va Rossiyaning şimoli-ğarbiy guberniyalarida köplab qazişmalar ötkazgan.
ÖzME'ga köra, 1901-yildan Rassomlarni rağbatlantiriş jamiyatining kotibi, 1906—1918-yillarda jamiyat qoşidagi rasm maktabining direktori bölgan. 1909-yilda Peterburg Badiiy akademiyasining akademigi unvonini olgan. U «San'at dunyosi» birlaşmasi a'zosi bölib, 1910—1919-yillarda unga raislik qilgan.
Ijodi
13ÖzME'ga köra, Rerix ijodining mavzulari uning arxeologiyaga, qadimgi slavyan va Skandinaviya dunyosiga, 1920-yillardan esa buddizmga bölgan qiziqişi bilan belgilangan. Dastlab u tarixiy mavzulardagi asarlar yaratgan, keyinroq manzara va tabiat körinişlari ijodida yetakçi örin egallagan. Maşhur asarlari qatoriga «Çopar» (1897), «Dengiz ortidan kelgan mehmonlar» (1901), «Şahar qurmoqdalar» (1902), «Dozor» (1905) va «Tibet. Monastir» (1942) kiradi.
Rerix teatr uçun ham ijod qilgan: Igor Stravinskiyning «Muqaddas bahor» baleti (1913) va Aleksandr Borodinning «Knyaz Igor» operasi (1914) uçun sahna bezaklarini yaratgan. U monumental san'at bilan ham şuğullangan, rusça Vikipediyaga köra, çerkovlarni loyihalaş va bezaşda qatnaşgan.
Xorijdagi hayoti va ekspeditsiyalari
13Rusça Vikipediyaga köra, 1916-yilda Rerix öpka xastaligi sababli Finlyandiyaga köçgan, 1917-yilgi inqilobdan söng esa vataniga qayta olmagan. ÖzME'ga köra, 1918-yildan u xorijda, asosan AQŞ va Hindistonda yaşagan. 1924—1928 va 1934—1935-yillarda Markaziy va Şarqiy Osiyoga yirik ekspeditsiyalar uyuştirib, qimmatli arxeologik va etnografik materiallar töplagan. Rusça Vikipediyaga köra, u «Urusvati» Himolay tadqiqotlari institutiga va turli mamlakatlarda öndan ortiq madaniy va ta'lim muassasalariga asos solgan.
Rerix pakti
13ÖzME'ga köra, 1920-yillardan Rerix ma'rifiy faoliyat olib borib, jahon jamoatçiligi e'tiborini madaniy yodgorliklarni saqlaş muammosiga qaratgan. U ilgari surgan va «Rerix pakti» deb atalgan ğoya asosida 1954-yilda köp davlatlar «Qurolli töqnaşuvlar paytida madaniy boyliklarni himoya qiliş töğrisida»gi Gaaga xalqaro konvensiyasini imzolagan. Rusça Vikipediya uni «Madaniyat orqali tinçlik» va «Tinçlik bayroği» xalqaro madaniy harakatlarining asosçisi sifatida ham tilga oladi.
Oilasi
13Rusça Vikipediyaga köra, Rerixning rafiqasi Yelena Rerix, öğillari Yuriy va Svyatoslav bölgan. ÖzME'ga köra, Svyatoslav Nikolayeviç Rerix (1904—1991) ham rassom bölib, Londondagi Qirollik akademiyasida, söngra AQŞdagi Kolumbiya va Garvard universitetlarida me'morlikni örgangan, 1936-yildan Hindistonda muqim yaşagan. U otasining an'analarini davom ettirib, portretlar, ramziy asarlar va ayniqsa manzaralar yaratgan.
Xotirasi
13ÖzME'ga köra, 1991-yilda Moskvada Rerixlar xalqaro markazi taşkil etilgan, 1999-yilda esa Özbekistonda Rerixlar asarlari körgazmalari ötkazilgan. Rusça Vikipediyaga köra, 1920-yillardan buyon turli mamlakatlarda Rerix jamiyatlari va muzeylari faoliyat yuritadi.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Nikolay Konstantinoviç Rerix // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/3855 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APANikolay Konstantinoviç Rerix. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/3855
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/3855
Zamondoşlari
Manbalar
2 ta manba- 1Rusça Vikipediya: Рерих, Николай Константиновичru.wikipedia.org
- 2ÖzME, 7-jild, 170–171-b.manbaa.uz · ÖzME, 7-jild, 170–171-b.
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.