Xose David Alfaro Sikeyros
SaqlaşÖqiş: 2 daqiqa
Xose David Alfaro Sikeyros (1896 yoki 1898 — 1974) — meksikalik rassom, grafik va monumentalçi, siyosiy faol. Diyego Rivera va Xose Klemente Orosko bilan birga XX asr Meksika devoriy rangtasviri (muralizm) maktabining eng taniqli uç vakilidan biri hisoblanadi. Ijodida zamonaviy texnika va materiallardan foydalanib, katta jamoat binolari uçun ulkan devoriy suratlar yaratgan.12
Hayoti
13ÖzME'ga köra, Sikeyros 1898-yil 29-dekabrda Çiuauada tuğilgan; rusça va inglizça Vikipediyada esa tuğilgan yili 1896 deb körsatiladi. Inglizça Vikipediyaga köra, uzoq vaqt u Çiuaua ştatidagi Kamargo şahrida tuğilgan deb hisoblangan, ammo 2003-yilda topilgan tuğilganlik guvohnomasi Çiuaua şahrini körsatgan. Aslida u otasining Alfaro familiyasiga ega bölgan, biroq onasining familiyasi — Sikeyros bilan maşhur bölgan.
U 1911-yilda Mexikodagi San-Karlos badiiy akademiyasiga kirgan va u yerda talabalar iş taşlaşida qatnaşgan, keyin Santa-Anita maktabida öqigan. 1913-yilda Venustiano Karransa boşçiligidagi konstitutsionalistlar armiyasiga könilli bölib kirib, ofitser sifatida fuqarolar uruşida qatnaşgan. 1919–1922-yillarda Fransiya, Italiya va Ispaniyada yaşab, Yevropa san'atini, ayniqsa Uyğoniş davri freskalarini örgangan; Barselonada Amerika rassomlariga qaratilgan manifest e'lon qilgan.
Ijodi va jamoat faoliyati
13Meksikaga qaytgaç, Sikeyros Rivera va Orosko bilan birga davlat buyurtmasi asosida jamoat binolarini bezaşga kirişgan. ÖzME'ga köra, 1922-yilda ular inqilobiy rassomlar, haykaltaroşlar va graverlar sindikatini tuzgan, Sikeyros 1925-yilgaça uning boş kotibi bölgan. Rusça Vikipediyaga köra, u 1922-yildan Meksika kommunistik partiyasi a'zosi bölgan, 1930-yilda hibsga olinib, Tasko şahriga surgun qilingan.
1932–1936-yillarda rassom asosan AQŞda işlagan: Los-Anjelesda devoriy suratlar işlagan, 1936-yilda Nyu-Yorkda yangi texnikalar bilan tajriba qiliş uçun ustaxona oçgan. Ispaniya fuqarolar uruşida (1937–1939) respublikaçilar armiyasida polkovnik darajasigaça xizmat qilgan. Rusça va inglizça Vikipediyaga köra, 1940-yil mayida u Lev Trotskiyning Mexikodagi uyiga uyuştirilgan muvaffaqiyatsiz hujumda qatnaşgan va keyinçalik hibsga olingan.
ÖzME'ga köra, Sikeyros Mexikodagi Milliy tayyorlov maktabi, Nafis san'atlar saroyi, Milliy tarix muzeyi binolarida devoriy suratlar, universitet şaharçasidagi rektorat binosi uçun mozaika va relyeflar (1952–1954) yaratgan. Uning dastgoh asarlari orasida «Proletariat onasi» va Jorj Gerşvin portreti bor. Lotin Amerikasining boşqa mamlakatlari — Argentina, Çili, Kubada ham monumental san'at rivojiga hissa qöşgan.
Keyingi yillari
13Inglizça Vikipediyaga köra, 1950-yilda Venetsiya biennalesida ikkinçi mukofotga sazovor bölgan. 1960-yilda Meksika prezidentini oşkora tanqid qilgani uçun qamoqqa olingan va xalqaro bosimdan söng 1964-yilda avf etilgan. Uning sönggi va eng yirik işi — Mexikodagi «Sikeyros Poliforumi» bölib, me'morçilik, rangtasvir va haykaltaroşlikni birlaştirgan bu inşoot 1971-yilda nihoyasiga yetgan. Rassom 1974-yil 6-yanvarda Kuernavakada vafot etgan va Mexikodagi maşhur kişilar xiyobonida dafn qilingan.
Ta'siri
13Sikeyros san'atni ommaga xizmat qiladigan, tarbiyaviy va ğoyaviy vosita deb bilgan. U asarlarida harakat va dinamikani kuçaytiriş uçun ekspressiv kompozitsiyadan, purkagiç, fotomontaj va sanoat böyoqlari kabi yangi vositalardan foydalangan. ÖzME'ga köra, uning ijodi özbek rassomlariga, jumladan, Ö. Tansiqboyev, B. Jalolov, J. Umarbekov va boşqalarga ham ta'sir körsatgan.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Xose David Alfaro Sikeyros // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/3671 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APAXose David Alfaro Sikeyros. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/3671
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/3671
Zamondoşlari
Manbalar
3 ta manba- 1Rusça Vikipediya: Сикейрос, Давидru.wikipedia.org
- 2Inglizça Vikipediya: David Alfaro Siqueirosen.wikipedia.org
- 3ÖzME, 7-jild, 349–350-b.manbaa.uz · ÖzME, 7-jild, 349–350-b.
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.