Tansiqboyev Örol

Örol Tansiqboyev (rus manbalarida Ural Tansikbaev) — manzaraçi rassom, rangtasvir ustasi. U Toşkentda tuğilgan, Özbekiston xalq rassomi unvoniga sazovor bölgan.

Tansiqboyev 1904-yilda Toşkentda tuğilgan. Özbekça Vikipediyada tuğilgan sana 14 yanvar, rus va ingliz Vikipediyalarida 1 yanvar deb körsatilgan. Vafot sanasi ham manbalarda farq qiladi: özbekça va inglizça maqolalarda 1974-yil 18-aprel, rus maqolasida esa bir joyda 18-aprel, boşqa joyda 8-aprel deyilgan. Rus va ingliz manbalariga köra, u Nukusda vafot etgan, rus manbasiga köra Çiğatoy qabristoniga dafn etilgan. Rus va ingliz manbalarida u qozoq ildizli rassom sifatida ham ta'riflanadi.

Ta'limi haqidagi ma'lumotlar ham bir xil emas. Özbekça maqolada u Penza rassomlik bilim yurtini 1924-yilda tugatgan, 1924–1928-yillarda Özbekiston davlat san'at muzeyi qoşidagi studiyada öqigan deyilgan. Rus manbasida studiyada 1923–1927-yillarda N. V. Rozanov qoşida, Penza bilim yurtida esa 1928–1929-yillarda I. S. Goryuşkin-Sorokopudov qoşida öqigani aytilgan. Ingliz manbasi studiya yillarini 1924–1928, Penzadagi ta'limni 1928–1929 deb keltiradi. 1929-yildan körgazmalarda qatnaşgan, 1932-yildan Özbekiston rassomlar uyuşmasi a'zosi bölgan.

Özbekça maqolaga köra, 1920–30-yillar ijodi uslub, janr va mavzu rangbarangligi bilan ajralib turadi. U Ğarbiy Yevropa yangi san'ati, Meksika monumental rassomlari, Örta Osiyo devoriy rassomligi va miniatyura uslublarini örganib ijod qilgan (“Özbek portreti”, 1927; “Kuraş”, “Karvon”, 1929; “Ötovda”, 1931). Rus manbasida tanqidçilar uni yevropa avangard uslubini özlaştirgan birinçi mahalliy rassom deb yozgani va asarlari tufayli “özbek Gogeni” deb atalgani keltirilgan.

1930-yillardan obyektni aniq tasvirlaş muhim belgiga aylandi, manzara yetakçi janr böldi (“Moviy manzara”, 1935; “Tungi suğoriş”, 1942). 1942-yilda Moskva yaqinidagi jang bölgan joylarni körgaç, “Uruş yöllarida” turkumini yaratdi. Uruşdan keyin qişloq hayoti va Vatan tabiatiga bağişlangan asarlar yaratdi: “Toğdagi kolxoz”, “Ğöza suğoriş” (1949), “Jonajon ölka”, “Issiqkölda oqşom” (1951), “Qayroqqum GESi tongi” (1957), “Çorvoq qurilişida” (1970), “Mirzaçöl kanali” (1971).

Rus va ingliz manbalariga köra, u teatr rassomi sifatida 1938-yilda Almatida birinçi qozoq baleti “Qalqaman va Mamir” sahna körinişlarini yaratgan, 1952–1955-yillarda Moskvadagi VDNXda Özbekiston pavilyoni uçun devoriy panolar işlagan.

Özbekça maqolaga köra, 1944-yilda Özbekiston xalq rassomi böldi. Rus manbasi uni 1963-yilda SSSR xalq rassomi deb ataydi va 1958-yilda SSSR Badiiy akademiyasining haqiqiy a'zosi (1954-yildan muxbir a'zo) bölganini yozadi. 1973-yilda Hamza nomidagi Özbekiston Davlat mukofoti laureati böldi. Rus va ingliz manbalarida Lenin ordeni (1964), uç Mehnat Qizil Bayroği ordeni va 1958-yil Bryussel EKSPO-58 kumuş medali qayd etilgan. Vafotidan söng 2001-yilda “Buyuk xizmatlari uçun” ordeni bilan taqdirlangan.

Asarlari respublika va xorijiy muzeylarda, xususiy töplamlarda saqlanadi. Rus manbasiga köra, 500 dan ortiq asari Nukusdagi Qoraqalpoğiston davlat san'at muzeyida turadi. Rassom 1967–74-yillarda yaşagan uy 1981-yilda Toşkentda uy-muzeyga aylantirilgan; unda ustaxona, mehmonxona, arxiv hujjatlari va asarlar saqlanadi. Ingliz manbasiga köra, 1994-yilda hududda körgazma zali qurilgan. Rus manbasida Almatidagi dekorativ-amaliy san'at kolleji uning nomi bilan atalgani va 2012-yilda haykal örnatilgani aytilgan.