Yoztepa
SaqlaşÖqiş: 2 daqiqa
Yoztepa (Yozdepe) — ilk temir davriga mansub qadimgi qişloq xarobasi; Turkmanistonning Murğob vohasida, Bayramali şahridan 34 km şimoli-ğarbda joylaşgan. ÖzME'ga köra, yodgorlik miloddan avvalgi IX–IV asrlarga oid va taxminan 16 gektar maydonni egallaydi. Inglizça Vikipediyaga köra, Marğiyona, Baqtriya va Suğdda tarqalgan ilk temir davri arxeologik madaniyati aynan şu yodgorlik nomi bilan «Yoz madaniyati» deb ataladi.1
Örganilişi
13Yodgorlikni 1954–1956-yillarda arxeolog V. M. Masson tadqiq qilgan. Qazişmalar Murğob vohasida dehqonçilik bilan şuğullangan eng qadimgi ötroq jamoalar hayotiga oid boy ma'lumot bergan.
Tuzilişi
13ÖzME'ga köra, manzilgoh markazida tepalik ustiga yirik xom ğiştdan qurilgan qal'a (hisor) bölgan; uning atrofi devor bilan öralgan. Hisorning janubiy qismidan jamoat binosi — saroy yoki ibodatxona qoldiqlari topilgan. Binoda ustki qismi yopilgan bir neça tor xona hamda rejasi törtburçak katta zal bölgan, şimol tomonida esa hovli joylaşgan. Hisor atrofidan uç uy va tor köça izlari aniqlangan. Xonalarning bir qismi ombor va oşxona kabi xöjalik maqsadlarida işlatilgan. Aholi 55×25×11 sm ölçamli xom ğiştdan qurilgan köp xonali uylarda yaşagan.
Xöjaligi va hunarmandçiligi
13Aholining asosiy maşğuloti suğorma dehqonçilik edi. Tadqiqotçilar yirik kanallar tarmoğining izlarini topgan; bu kanallarning har ikki tomonidan dalalarga suv yetkazuvçi ariqlar çiqarilgan. Inglizça Vikipediyaga köra, sun'iy suğoriş tizimlari bilan boğliq yirik uylar va xom ğişt supalar Yoz madaniyati yodgorliklariga xos belgidir.
ÖzME'ga köra, Yoztepadan kulolçilik xumdoni, temir boltalar, piçoq, yorğuçoq (qöl tegirmoni), igna, bigiz va jez paykonlar topilgan. Yodgorlikning ikkinçi davridan (miloddan avvalgi VII asrdan) boşlab oşxona idişlaridan boşqa deyarli barça sopol buyumlar kulolçilik çarxida yasalib, sirti tiniq angob bilan qoplangan. Qozonlar esa qölda, oddiy qoliplarda tayyorlangan. Idişlar sirtiga tör, tasma, törtburçak va uçburçak şaklidagi rangli naqşlar tuşirilgan; bunday turli-tuman naqşli buyumlar kulolçilik yuksak rivojlanganini körsatadi. Jez va temirdan yasalgan ov va mehnat qurollari, taqinçoqlar ham uçraydi.
Ahamiyati
13Inglizça Vikipediyaga köra, Yoz madaniyati Oks sivilizatsiyasi deb ataluvçi bronza davri madaniyati yöqolganidan keyin vujudga kelgan. Bu madaniyat yodgorliklarida qabrlar deyarli uçramaydi; ba'zi olimlar buni ölikni oçiq havoda qoldiriş odati bilan boğlab, Yoz madaniyatini Avestoda tasvirlangan ilk şarqiy eroniy jamiyatning arxeologik izi deb hisoblaydi. Inglizça Vikipediyaga köra, u Farğona vodiysidagi Çust madaniyati bilan ham yaqin aloqada bölgan.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Yoztepa // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/4096 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APAYoztepa. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/4096
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/4096
Manbalar
2 ta manba- 1Inglizça Vikipediya: Yaz cultureen.wikipedia.org
- 2ÖzME, 3-jild, 9–10-b.manbaa.uz · ÖzME, 3-jild, 9–10-b.
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.