Mahmud II
SaqlaşÖqiş: 2 daqiqa
Mahmud II (1784/1785–1839) — Usmonli imperiyasining 30-sultoni, 1808-yildan umrining oxirigaça hukm surgan. U yaniçarlar korpusini tugatgan, armiya, davlat boşqaruvi va ta'lim sohalarida keng islohotlar ötkazgan hukmdor sifatida maşhur. Rusça va inglizça Vikipediyaga köra, uning islohotlari keyingi Tanzimat davriga zamin hozirlagan; inglizça Vikipediya uni ba'zan «turk Pyotr I»i deb ham atalişini qayd etadi.12
Taxtga çiqişi
13ÖzME uning tuğilgan sanasini 1784-yil 20-iyul deb körsatadi, inglizça Vikipediyada esa 1785-yil 20-iyul sanasi keltirilgan. Rusça Vikipediyaga köra, Mahmud sulton Abdulhamid I ning kenja öğli bölgan. U 1808-yilda Rusçuk poşosi Olamdor Mustafo poşo Bayroqdor boşçiligidagi qözğolon natijasida taxtga çiqarilgan va Mustafo poşoni boş vazir etib tayinlagan. Yangi sulton Salim III boşlagan «Nizomi jadid» islohotlarini davom ettirişni maqsad qilib qöygan.
Islohotlari
13ÖzME'ga köra, Mahmud II markazlaşgan davlat barpo etişga intilgan. Rusça Vikipediyaga köra, 1806–1812-yillardagi rus-turk uruşi va Yunoniston mustaqillik uruşida yaniçarlar jangovar qobiliyatsizligini körsatgan. 1826-yilda sulton yaniçarlar korpusini kuç bilan tarqatib yuborgan; inglizça Vikipediyaga köra, bu voqea tarixda «Xayrli hodisa» nomi bilan qolgan. Uning örniga yevropaça tartibdagi yangi muntazam qöşin tuzilgan, uni tayyorlaş uçun Yevropadan, jumladan Prussiyadan, harbiy mutaxassislar taklif etilgan, buğ bilan yuradigan kemalar flotga kiritilgan.
Sulton harbiy-ler (timar) tizimini bekor qilgan, mahalliy feodal hokimlarni markaziy hokimiyatga böysundirgan. ÖzME'ga köra, u Yevropa namunasida içki işlar, taşqi işlar va moliya vazirliklarini taşkil etgan. Inglizça Vikipediyaga köra, 1831-yilda usmonli turk tilidagi birinçi gazeta — «Taqvimi vaqoe» çiqa boşlagan, 1838-yilda Oliy adliya kengaşi tuzilgan, eskirgan lavozimlar tugatilib, amaldorlarga maoş oşirilgan. Rusça Vikipediyaga köra, Qur'on va yozuv örgatiladigan boşlanğiç maktablar, matematika, geografiya va tarix öqitiladigan örta maktablar oçilgan, talabalar Parij va Londonga öqişga yuborilgan. Inglizça Vikipediyaga köra, sulton davrida yevropaça kiyim va fes boş kiyimi joriy etilgan.
Uruşlar va hududiy yöqotişlar
13Mahmud II ning hukmronligi köp sonli uruşlar bilan keçgan. Rusça Vikipediyaga köra, Misr hokimi Muhammad Ali poşo yordamida Makka va Madina vahhobiylardan qaytarib olingan, keyin esa Janina hokimi Ali poşo isyoni bostirilgan. Rossiya bilan ikki marta (1806–1812 va 1828–1829) uruş qilingan, ikkalasi ham imperiya uçun noqulay sulh bilan tugagan. 1821–1829-yillardagi qözğolon natijasida Yunoniston mustaqillikka erişgan, Serbiya, Moldaviya va Valaxiya avtonomiya olgan.
ÖzME'ga köra, sulton Misr poşosi Muhammad Ali bilan 1831–1833 va 1839-yillardagi uruşlarda mağlubiyatga uçragan. 1838-yilda Buyuk Britaniya va Fransiya bilan imzolangan savdo bitimlari bu davlatlarga katta imtiyozlar bergan. ÖzME va rusça Vikipediyaga köra, bu bitimlar imperiyani Yevropa sanoat mollari uçun yarim qaram bozorga aylantirib, uning Yevropa davlatlari ta'siriga tuşişini tezlaştirgan. ÖzME islohotlar imperiya inqirozining çuqur sabablarini bartaraf eta olmaganini ham qayd etadi.
Vafoti
13Inglizça Vikipediyaga köra, Mahmud II 1839-yil 1-iyulda Istanbulda sil kasalligidan vafot etgan. Uning örniga taxtga öğli Abdulmajid I çiqqan va u Gulxona xatti şarifini e'lon qilib, otasining islohotçilik siyosatini Tanzimat nomi bilan davom ettirgan.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Mahmud II // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/4136 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APAMahmud II. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/4136
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/4136
Zamondoşlari
Manbalar
3 ta manba- 1Rusça Vikipediya: Махмуд IIru.wikipedia.org
- 2Inglizça Vikipediya: Mahmud IIen.wikipedia.org
- 3ÖzME, 5-jild, 361–362-b.manbaa.uz · ÖzME, 5-jild, 361–362-b.
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.