Azizxon Qayumov

Azizxon Pölatoviç Qayumov (1926—2018) — özbek adabiyotşunosi va matnşunosi, davlat va jamoat arbobi, Özbekiston Fanlar akademiyasining akademigi (1995). Filologiya fanlari doktori (1961), Özbekistonda xizmat körsatgan fan arbobi (1983). Uning ilmiy merosi asosan Qöqon adabiy muhiti hamda Alişer Navoiy hayoti va ijodini tadqiq etişga bağişlangan.1

Azizxon Qayumov 1926-yilda Qöqonda tuğilgan. Özbekça Vikipediyaga köra, u 19-yanvarda, davlat arbobi Pölat Qayumov oilasida dunyoga kelgan; ÖzME ham uni P. Qayyumovning öğli sifatida tilga oladi. Örta Osiyo davlat universitetining şarq fakultetini 1949-yilda tamomlagan.

Olimning faoliyati ilm-fan va boşqaruv işlarini uyğunlaştirgan. ÖzME'ga köra, u dastlab Fanlar akademiyasining Şarqşunoslik institutida ilmiy xodim bölib işlagan (1949—1957), keyin respublika hukumatida fan va oliy ta'lim masalalari böyiça katta referent vazifasini bajargan. 1958—1961-yillarda Fanlar akademiyasining Til va adabiyot institutini boşqargan, söngra Kommunistik partiya Markaziy Komitetida fan, ta'lim va madaniyat masalalari bilan şuğullanuvçi bölim mudiri bölgan.

1963—1964-yillarda Qayumov respublika madaniyat vaziri va vazirning birinçi örinbosari lavozimlarida işlagan. Undan keyin qariyb ön yil — 1964-yildan 1974-yilgaça — Kinematografiya davlat qömitasiga raislik qilgan. 1974—1979-yillarda Toşkent madaniyat institutining rektori, 1979—1998-yillarda esa Fanlar akademiyasining Qölyozmalar institutining direktori bölgan. 1998-yildan Alişer Navoiy nomidagi Adabiyot muzeyida yetakçi ilmiy xodim sifatida faoliyat yuritgan. Özbekça Vikipediyaga köra, 1995—2000-yillarda Oliy Majlis deputati bölgan, 2018-yil 16-fevralda Toşkentda 92 yoşida vafot etgan.

Qayumovning ilk tadqiqotlari Qöqon adabiy muhiti vakillariga bağişlangan: «Maxmur» (1956), «Hoziq» (1957) va «Ğoziy» (1959) kitoblari şu turkumga kiradi. Keyingi yillarda olim asosiy e'tiborini Navoiy ijodiga qaratgan. ÖzME'ga köra, «Saddi Iskandariy» (1975), «Alişer Navoiy» (1976, 1991), «Hayrat ul-abror» (1977), «Farhod va Şirin» sirlari» (1979), «Nodir sahifalar» (1991) va «Bu ohang ila bölğaysen Naqşband» (1993) kabi asarlari navoiyşunoslikka salmoqli hissa qöşgan.

Olim matnşunoslik bilan ham faol şuğullangan va bir qator mumtoz özbek şoirlarining asarlarini naşrga tayyorlagan. ÖzME keltirgan keyingi asarlari orasida «Nazm va tafakkur quyoşi» (1992), «Şe'riyat jilolari» (1996) hamda Ğafur Ğulom, Vohid Zohidov va Oybek kabi akademiklar haqidagi kitoblari (2002—2005) bor.

Qayumov 1980-yilda Beruniy nomidagi Özbekiston Davlat mukofotiga sazovor bölgan. «Şuhrat» medali (1996) va «El-yurt hurmati» ordeni (2003) bilan taqdirlangan. Özbekça Vikipediyaga köra, 2014-yilda «Buyuk xizmatlari uçun» ordeni bilan ham mukofotlangan.