Çağribek Dovud

Çağribek Dovud (asl ismi Dovud ibn Mikoil ibn Saljuq; vafoti taxminan 1059–1061) — Saljuqiylar sulolasining asosçilaridan biri, Marv va Xuroson hokimi, sulton Töğrulbekning ukasi va Alp Arslonning otasi. Inglizça Vikipediyaga köra, «Çağri» turkiy söz bölib, «kiçik loçin» ma'nosini anglatadi; u ilk Saljuqiylar davlatini akasi bilan birga boşqargan. ÖzME'da u «Dovudbek» sarlavhasi bilan berilgan.1

ÖzME'ga köra, Dovud Jand hokimi Mekoyil (Mikoil)ning öğli va Saljuqning nabirasi bölgan. Inglizça Vikipediyaga köra, 11-asr boşlarida saljuqiylar Sirdaryo böyidagi Jand şahri atrofiga köçib kelib, Qoraxoniylarning oliy hokimiyatini tan olgan. Otasi vafotidan keyin Dovud amakisi Yabğu (Payğu) va akasi Töğrulbek bilan birga yaşagan.

ÖzME'ga köra, 1029-yilda Buxoro hokimi Alitegin bilan saljuqiylar örtasida nizo çiqqan: Aliteginning laşkarboşisi Alp Qora saljuqiylar boşliği Yusufni öldirgan. Bunga javoban 1030-yilda Töğrul va Dovud qözğolon kötarib, Alp Qora va uning ming nafar jangçisini qatl etgan. Alitegin öğillari va mahalliy aholi ularga qarşi çiqib, turkmanlarni mağlub etgan, mol-mulkini musodara qilgan. Noilojlikdan aka-uka Xorazm hokimi Horun ibn Oltuntoş panohiga ötgan. Mas'ud Ğaznaviy uyuştirgan fitna natijasida Horun öldirilgaç (1035), ular Xuroson tomonga ketgan.

Turkmanlar Mas'ud Ğaznaviy qöşini yenggaç, 1035-yilda Nişopurda tuzilgan şartnomaga köra Töğrulbek Niso, Yabğu Farava, Dovud esa Dahiston hokimi etib tayinlangan. ÖzME'ga köra, 1037-yilda Marvda Dovud nomi bilan tanga zarb etilgan. Inglizça Vikipediyaga köra, 1035–1037-yillarda aka-uka Mas'udga qarşi uruşgan va Çağribek Marvni egallagan; 1038–1040-yillarda u ğaznaviylarga qarşi asosan tösatdan hujum qilib çekiniş usulida kuraşgan.

Inglizça Vikipediyaga köra, 1040-yilgi Dandanakon jangida saljuqiy qöşinga Çağribek qömondonlik qilgan: Töğrul ehtiyotkorroq bölgan bölsa, u oçiq jangni afzal körgan va son jihatdan ustun ğaznaviy qöşini yenggan. Jangdan söng çaqirilgan qurultoyda davlat aka-uka örtasida bölingan: Töğrul ğarbiy hududlarni, Çağribek esa Katta Xurosonni — hozirgi Eronning şarqi, Turkmaniston va Afğoniston yerlarini olgan. ÖzME'ga köra, saljuqiylar 1043-yilda Xorazmni ham zabt etgan, 1059-yilda ğaznaviy Ibrohim bilan tuzilgan şartnomaga köra esa Balx Dovud tasarrufiga ötgan. Inglizça Vikipediyaga köra, Çağribek 1048-yilda Kirmonni, 1056-yilda Seyistonni egallagan va öşa yili qizi Xadiça Arslon xotunni Abbosiy xalifa al-Qoimga turmuşga bergan.

ÖzME vafot yilini 1061 deb körsatadi. Inglizça Vikipediyaga köra, manbalarda turli yillar (1059–1062) uçraydi, biroq tangalarga köra uning ölimi ehtimol 1059-yilga töğri keladi; u Saraxsda vafot etgan. Çağribekdan söng saljuqiylar davlatining şarqiy qismida öğli Alp Arslon hukmdor bölgan va 1064-yilda butun saltanat sultoniga aylangan. Inglizça Vikipediyaga köra, Buyuk Saljuqiylarning keyingi hukmdorlari Çağribek avlodidan bölgan; öğillaridan Qovurd Kirmon, Yoquti esa Ozarbayjon hokimi bölgan.