Hind-malay zoogeografiya oblasti

Hind-malay zoogeografiya oblasti, yoki Şarqiy oblast — Yer quruqligi bölinadigan yirik zoogeografik oblastlardan biri. U Osiyoning janubiy qismini hamda Osiyo bilan Avstraliya orasida joylaşgan orollarning köpçiligini öz içiga oladi. Inglizça Vikipediyada bu hudud Indomalay biogeografik mintaqasi deb ataladi va Yerdagi sakkiz biogeografik mintaqadan biri sifatida körsatiladi.1

Inglizça Vikipediyaga köra, oblast Hindiston yarimoroli, Janubi-Şarqiy Osiyo va Xitoyning janubidagi pasttekisliklarni qamraydi, Indoneziyada esa Sumatra, Yava, Bali va Kalimantan orollarigaça yetib boradi. Undan şarqroqda Alfred Uolles nomi bilan atalgan «Uolles çizigi» ötadi; bu çiziq oblastni Avstraliya hayvonot dunyosi hududidan ajratadi. Filippin, Tayvanning pastki qismlari va Yaponiyaga qaraşli Ryukyu orollari ham şu mintaqaga kiradi. Şimoli-ğarb va şimolda Hindukuş, Qoraqurum va Himolay toğlari uni mö'tadil iqlimli Palearktika bilan çegaralaydi.

ÖzME'ga köra, hududning katta qismini tropik örmonlar egallaydi, şimoliy qismi toğli, çöl va savannalar esa kiçik maydonni taşkil etadi. Inglizça Vikipediyada qayd etilişiça, oblastda nam va mavsumiy quruq örmonlar ustun bölib, ularda diptekarpdoşlar, fikuslar va dukkakdoşlarga mansub qimmatli daraxtlar köp; mavsumiy quruq örmonlarga tik daraxti xos.

ÖzME oblast faunasini nisbatan qadimiy va asosan daraxtda yaşovçi hayvonlardan tarkib topgan deb ta'riflaydi. Turlar xilma-xil bölsa-da, yirik sistematik guruhlar darajasidagi endemiklar kam. ÖzME sutemizuvçilardan törtta oilani — uzuntovonlilar, junqanotlilar, tupayyalar va gibbonlarni endemik deb körsatadi. Yirtqiçlardan muşuklar, viverralar va ayiqlar, tuyoqlilardan tapirlar, karkidonlar, buğular, turli buyvollar (gaur, banteng va boşqalar) va antilopalar, şuningdek Fil hamda orangutan kabi maymunlar uçraydi. Körşapalaklar va kemiruvçilar ayniqsa köp turli; ösimlikxör «uçar itlar» ham keng tarqalgan, ayrim daryolarda delfinlar yaşaydi. Inglizça Vikipediya mintaqaning xarakterli yirik hayvonlari qatorida qoplon, yolbars, Osiyo fili, hind va yava karkidonlari, malay tapirini sanaydi.

Quşlar juda xilma-xil: ÖzME'ga köra, endemik turlar ayniqsa şoxtumşuqlilar orasida köp. Inglizça Vikipediya qirğovullar, nektarxörlar va pittalarni oblastga xos quşlar deb ataydi. Sudralib yuruvçilardan gekkonlar, eçkemarlar, agamalar, ilonlar, toşbaqalar va timsohlar (jumladan gavial) keng tarqalgan. ÖzME suvda va quruqlikda yaşovçilar orasida dumlilar uçramasligini qayd etadi. Inglizça Vikipediyaga köra esa mintaqada mingga yaqin amfibiya turi bor, ularning qariyb 80 foizi endemik, uçdan bir qismi esa yaşaş muhiti yöqolişi sababli xavf ostida. Çuçuk suvlarda karpsimonlar va laqqalarning köp turlari yaşaydi.

ÖzME'ga köra, bu oblast faunasi tarixan Efiopiya zoogeografiya oblasti faunasiga yaqin: karkidonlar, fillar, odamsimon maymunlar, tovuslar, xameleonlar, eçkemarlar va agamalar har ikkala hududda uçraydi. Oblast hududining köp qismi orollardan iborat bölgani uçun hayvonlarning tarqaliş areallari bir-biridan ajralib qolgan, natijada turli qismlarining faunasi keskin farqlanadi. ÖzME uni Hindiston-Hindixitoy va Malay kiçik oblastlariga böladi. Inglizça Vikipediya esa Butunjahon yovvoyi tabiat fondi tasnifiga köra uç bioregionni ajratadi: Hindiston yarimoroli, Hindixitoy va Zond şelfi bilan Filippin.

ÖzME'da yana aytilişiça, bu hududda qadimiy madaniyat markazlari şakllangan va buyvol, gaur, banteng, çöçqa, tovuq, tovus hamda hind asalarisi kabi hayvonlar şu yerda xonakilaştirilgan.