Zamzam
SaqlaşÖqiş: 2 daqiqa
Zamzam, Obi zamzam — Saudiya Arabistonining Makka şahridagi Masjid al-Harom hududida, Ka'ba yaqinida joylaşgan muqaddas buloq-quduq. Musulmonlar uçun u eng aziz ziyoratgohlardan biri hisoblanadi: ÖzME'ga köra, Zamzam suvi bilan yuz-qölni yuviş va undan içiş haj hamda umra amallarining muhim belgisidir. Rusça Vikipediyaga köra, quduq masjid maydoni ostida, Ka'badan taxminan 20 metr şarqda joylaşgan, çuqurligi 30 metrga yaqin.12
Rivoyatlar
1,3Zamzamning paydo bölişi Ibrohim payğambarning öğli Ismoil bilan boğliq rivoyatlarga borib taqaladi. ÖzME bayon etgan rivoyatga köra, çölda yolğiz qolgan Hojar çaqaloğiga suv izlab Safo va Marva tepaliklari orasida yetti marta borib-kelgan. Holdan toyib qaytganida bola yotgan joydan suv otilib çiqayotganini körgan va hayajonda «zam, zam!», ya'ni «töxta, töxta!» deb xitob qilgan. Boşqa bir rivoyatda suvni Jabroil farişta yerdan çiqarib bergani aytiladi. Inglizça Vikipediya ham bu ikki talqinni keltiradi: birida çaqaloq oyoği bilan yerni tirnaganda suv çiqadi, ikkinçisida buloqni Jabroil oçadi.
Rivoyatlarga köra, oradan köp asrlar ötgaç, buloq közi berkilib, unutilib ketgan. Uni Muhammad payğambarning bobosi Abdulmuttalib qayta topib oçgan; Rusça va Inglizça Vikipediya bu voqeani VI asrga nisbat beradi.
Nomning kelib çiqişi aniq emas. Rusça Vikipediyaga köra, «Lison al-arab» luğatida «zamzam» söziga «möl» (suv haqida) degan ma'no berilgan. Inglizça Vikipediya esa bu söz tovuşga taqlid tarzida paydo bölgan bölişi mumkin, degan fikrlarni ham keltiradi.
ÖzME Zamzam Qur'onda tilga olinganini yozadi. Inglizça Vikipediyaga köra esa quduq nomi Qur'onda bevosita zikr etilmaydi, u haqidagi batafsil hikoyalar asosan keyingi davr manbalarida uçraydi.
Keyingi tarixi va hozirgi holati
1,3Rusça Vikipediyaga köra, Abbosiy xalifa al-Mansur davrida quduq atrofi marmar bilan öralgan, Usmonli sulton Sulaymon I buyruği bilan esa hovuz qurilib, marmar devor balandligi 1,5 metrgaça oşirilgan.
Inglizça Vikipediya ma'lumotiça, ilgari suv arqon va çelak bilan tortib olingan; 1964-yildan quduq ziyoratçilar kira olmaydigan yer osti xonasida qolgan va uni faqat şişa orqali köriş mumkin. ÖzME ham hozir suv maxsus joyga ötkazilgan jömraklar orqali içilişini, tarqatiş uskunalari keça-kunduz töxtovsiz işlab turişini qayd etadi. 2010-yildan suv elektr nasoslar yordamida Kudaydagi maxsus majmuaga yuborilib, u yerda filtrlar va ultrabinafşa nur bilan tozalanadi, söngra Masjid al-Harom va Madinadagi Payğambar masjidiga yetkaziladi. Ziyoratçilar Zamzam suvini öz yurtlariga olib ketib, yaqinlariga ulaşadilar.
Suvning tarkibi
1,3ÖzME Zamzam suvi organizm uçun foydali minerallarga boy ekanini va ayrim oşqozon-içak hamda qon tomir kasalliklarida foydali deb hisoblanişini yozadi. Rusça Vikipediyaga köra, keyingi yillarda ötkazilgan tadqiqotlarda suvda natriy, kalsiy va magniyning yuqori miqdori aniqlangan, ayrim namunalarda esa mişyak kabi moddalar Jahon soğliqni saqlaş taşkiloti me'yorlaridan ortiq bölgani qayd etilgan; bu natijalar ilmiy va jamoatçilik bahslariga sabab bölgan.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Zamzam // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/4316 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APAZamzam. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/4316
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/4316
Manbalar
3 ta manba- 1Rusça Vikipediya: Замзамru.wikipedia.org
- 2Inglizça Vikipediya: Zamzam Wellen.wikipedia.org
- 3ÖzME, 3-jild, 21–22-b.manbaa.uz · ÖzME, 3-jild, 21–22-b.
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.