Marat Nurmuhamedov
SaqlaşÖqiş: 2 daqiqa
Marat Koptileuviç Nurmuhamedov (1930-yil 6-yanvar, Törtköl — 1986-yil iyun, Turkiya) — qoraqalpoq adabiyotşunosi, filologiya fanlari doktori (1965), professor (1968), Özbekiston Fanlar akademiyasining akademigi (1974). Özbekça Vikipediyaga köra, u qoraqalpoq xalqi vakillari orasidan akademik unvonini olgan birinçi olim bölgan. Qoraqalpoq nasri tarixi va qoraqalpoq-rus adabiy aloqalarini tadqiq etgan.1
Hayoti
13Özbekça Vikipediyaga köra, Marat Nurmuhamedov Qoraqalpoğiston Markaziy ijroiya qömitasining birinçi raisi bölgan davlat arbobi Koptileu Nurmuhamedov oilasida tuğilgan. Otasi 1937-yilda «xalq duşmani» sifatida qatağon qilingan, oila uzoq yillar ta'qib va qiyinçiliklarni boşdan keçirgan. Marat Nukusda örta maktabni tugatgan.
ÖzME'ga köra, 1950-yilda u Qoraqalpoğiston pedagogika institutining rus tili va adabiyoti fakultetini bitirgan. Özbekça Vikipediyaga köra, şu yili Moskvada SSSR Fanlar akademiyasi Şarqşunoslik institutining aspiranturasiga qabul qilingan, ilmiy rahbari taniqli şarqşunos Yevgeniy Bertels bölgan. 1953-yil dekabrda rus adabiyotining qoraqalpoq adabiyoti rivojiga ta'siri mavzusida nomzodlik dissertatsiyasini himoya qilib, vataniga qaytgan.
Ilmiy va jamoat faoliyati
13ÖzME'ga köra, Nurmuhamedov 1953–1959-yillarda Özbekiston FA Qoraqalpoğiston bölimining Iqtisodiyot va madaniyat institutida katta ilmiy xodim, bölim mudiri va direktor örinbosari bölib işlagan, 1959–1961-yillarda esa şu bölimga raislik qilgan. 1957–1958-yillarda «Amudaryo» jurnalining boş muharriri, 1958–1959-yillarda Qoraqalpoğiston Yozuvçilar uyuşmasining raisi bölgan.
Keyingi yillarda u Özbekiston FA tizimida yuqori lavozimlarda işlagan: Tarix, tilşunoslik va adabiyotşunoslik bölimining akademik-kotibi (1966–1974 va 1979–1980), 1974-yilda Til va adabiyot institutining direktori, 1974–1979-yillarda akademiyaning vitse-prezidenti. 1980–1983-yillarda Qoraqalpoğiston Oliy Kengaşi Prezidiumi raisining örinbosari, söngra Nukus universitetining rektori bölgan.
ÖzME'ga köra, olimning asosiy işlari qoraqalpoq nasrining taraqqiyot yöllariga bağişlangan. Uning asarlari orasida «Uruşgaça bölgan qoraqalpoq prozasi» (rusça, Nukus, 1959), «Qoraqalpoq adabiyoti tarixi» (1962), «Hozirgi zamon qoraqalpoq prozasi» (1968), Örta Osiyo va Qozoğistonning yarim örtroq va köçmançi turkiyzabon xalqlarida yozma adabiyotning paydo bölişi haqidagi (1970) hamda rus-qoraqalpoq aloqalari tarixiga oid (1974) tadqiqotlar bor. U örta maktabning 9–10-sinflari uçun adabiyot darsligi va öquv dasturlarini tuzgan, T. A. Jdanko va S. K. Kamolov bilan birga «Qoraqalpoqlar» nomli tarixiy-etnografik oçerkni (1971) yozgan.
Mukofotlari va vafoti
13ÖzME'ga köra, Nurmuhamedov Berdaq nomidagi Qoraqalpoğiston (1970) va Beruniy nomidagi Özbekiston (1983) Davlat mukofotlari laureati, Qoraqalpoğiston (1973) va Özbekistonda (1980) xizmat körsatgan fan arbobi bölgan.
Olim 1986-yil iyunda Turkiyada vafot etgan. ÖzME vafot sanasini 21-iyun deb körsatadi; Özbekça Vikipediyaga köra esa u 20-iyunda, xalqaro turkiy qurultoyda qatnaşiş uçun Izmir şahriga ketayotganida avtohalokatda halok bölgan. U Nukusda dafn etilgan. Nukusdagi umumta'lim maktablaridan biriga uning nomi berilgan.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Marat Nurmuhamedov // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/4348 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APAMarat Nurmuhamedov. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/4348
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/4348
Zamondoşlari
Manbalar
2 ta manba- 1Özbekça Vikipediya: Marat Nurmuhamedovuz.wikipedia.org
- 2ÖzME, 6-jild, 340-b.manbaa.uz · ÖzME, 6-jild, 340-b.
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.