Anqara

Anqara — Turkiya Respublikasining poytaxti va Anqara viloyatining ma'muriy markazi. Şahar Anadoluning markaziy qismida joylaşgan va aholisi soni böyiça Istanbuldan keyin ikkinçi örinda turadi.

Anqara Kiçik Osiyodagi eng qadimiy şaharlardan biri. Ingliz tilidagi Vikipediyaga köra, hudud tarixi bronza davridagi xatt tamaddunigaça boradi; keyin xettlar, frigiyaliklar, lidiyaliklar, forslar, yunonlar, galatiyaliklar, rimliklar, vizantiyaliklar va turklar hukmronlik qilgan. Özbekça va rusça manbalarda şaharga miloddan avvalgi 7-asrda asos solingan va u Yevropa bilan Osiyoni boğlovçi savdo yöllari çorrahasida bölgan deyiladi. Ingliz tilidagi Vikipediyada esa şahar miloddan avvalgi 25-yilda imperator Avgust davrida Galatiya Rim viloyatining poytaxti bölgani aytiladi.

1071-yilda Manzikert jangida Vizantiya mağlub bölgaç, Anqara saljuqiylar nazoratiga ötdi. 1098-yilda şaharni birinçi salib yurişi ritsarlari turklardan qaytarib oldi, ular ketgaç turklar yana egalladi. 1118-yilda vizantiyaliklar nazoratni vaqtinça qaytardi, 1183-yilda yunonlar şaharni butunlay yöqotdi.

1402-yilda Anqara yaqinida Amir Temur bilan sulton Boyazid I örtasida jang böldi; sulton qöşini mağlub bölib, özi asirga tuşdi. Şahar jabr kördi, Murod II davrida asta-sekin tiklandi. 1912-yilda şaharda 32 692 turk, 12 019 arman va 3 154 yunon yaşagan.

1919-yil oxiridan Kamol Otaturkning asosiy qarorgohi Anqarada böldi. 1920-yil 23-aprelda Turkiya Buyuk Millat Majlisi oçildi va milliy hukumat tuzildi. Poytaxt maqomi sanasi manbalarda turliça: özbekça va rusça manbalarda 1923-yil 13-oktyabr, ingliz tilidagi Vikipediyada esa respublika e'lon qilingan 1923-yil 29-oktyabr körsatilgan.

Şahar Anadolu yassitoğligida, Anqara va Çubuk daryolari qöşilgan joyda, dengiz sathidan taxminan 938 m balandlikda joylaşgan. Qora dengizgaça taxminan 400 km, Örta yer dengizigaça 500 km. Iqlimi mötadil kontinentaldan yarim qurğoqçilikka ötuvçi; yoz issiq va uzoq, qiş nisbatan sovuq va qorli. Yanvarning örtaça harorati +0,3 °C, iyulniki 23 °C, yillik yoğin örtaça 402 mm. Qayd etilgan eng yuqori harorat 41,2 °C (2000-yil 30-iyul).

Aholi soni manbalarda turliça: özbekça Vikipediyada 4 million kişi (şahar atrofi bilan, 1997); rusça Vikipediyada 2024-yilda şahar aholisi 5 290 822, viloyat aholisi 5 864 049 kişi; ingliz tilidagi Vikipediyada şahar markazida 5,3 milliondan ortiq, viloyatda 6 million kişi.

Anqara mamlakatning yirik sanoat, savdo va moliya markazi. Unda harbiy sanoat (öqdori, qurol-aslaha, samolyot zavodlari), maşinasozlik, metallsozlik, elektrotexnika, sement, töqimaçilik, oziq-ovqat va poligrafiya korxonalari bor. Rusça Vikipediyaga köra, şaharda taxminan 53 ming sanoat obyekti mavjud. Şahar xalqaro aeroportga ega va yöllar tuguni hisoblanadi.

Şaharda bir neça universitet, konservatoriya, Tasviriy san'at akademiyasi, teatrlar, muzeylar va kutubxonalar bor. Eng maşhur muzey — Anatolia tamaddunlari muzeyi. Otaturkning maqbarasi «Anitqabir» şaharda joylaşgan. Şahar ikki qismdan iborat: şimoliy (eski) Anqarada örta asr me'moriy yodgorliklari saqlangan, janubiy qismida poytaxt bölgaç zamonaviy binolar qurilgan. Eski markazdagi tepalikda Anqara qal'asi xarobalari bor.