Saraxs
SaqlaşÖqiş: 2 daqiqa
Saraxs (Seraxs) — Turkmanistonning Axal viloyatidagi şahar, Saraxs tumanining ma'muriy markazi. U Tajan (Herirud) daryosi vodiysida, Eron bilan çegarada joylaşgan.
Tarixi
13Saraxs vohasi qadimdan obod qilingan. Qadimgi Saraxs şahar harobasi miloddan avvalgi 1 ming yillikka oid; rus tilidagi maqolada uning markazi miloddan avvalgi 2 ming yillikdan 1832-yilgaça aholi yaşagan joy ekani, şu yili fors qöşinlari qözğolon kötargan aholi punktini vayron qilgani aytilgan. Şahar miloddan avvalgi 507-yilda taşkil etilgan deb da'vo qilinadi; bu sana özboşimçalik bilan tanlangan hisoblansa-da, şaharning 2500 yilligi keng nişonlangan (özbekça maqolada 1993-yil, inglizça maqolada ham 1993-yil körsatilgan).
Sosoniylar davrida şahardan taxminan 15 km şarqda, Mele Hayramda zarduştiylarning olov ibodatxonasi qurilgan. Uni Varşava universitetining polşalik arxeologlari 1997-yildan boşlab qazigan. Arab xalifaligining dastlabki asrlarida Saraxs Marvdan ikki barobar kiçik bölsa-da, ança yirik şahar sanalgan. Nişopurdan Hirot va Marvga boradigan yöllar şu yerda tutaşgani uçun şahar harbiy va sanoat ahamiyatiga ega bölgan; Yoqut Hamaviyning yozişiça, bu yerda çaçvon va sallalar mohirona tayyorlangan.
Saljuqiylar davrida Saraxsda me'morlar maktabi va söfiy Abulfazl maqbarasi bunyod etilgan. Yorti-Gumbaz maqbarasi 1089-yilda qurilgan; u yerda Şayx Ahmad al-Xodiy dafn etilgani taxmin qilinadi.
Zamonaviy aholi punkti 1884-yilda vohani Rossiya imperiyasi qöşib olganida Eron çegarasidagi harbiy post sifatida taşkil etilgan. Unda asosan rus va polyak köçmançilar yaşagan, pravoslav çerkovi qurilgan (u saqlanmagan). 1897-yilda şaharda 1520 kişi yaşagan, şundan 48,8 % rus, 19,8 % polyak, 8,9 % litvalik edi.
Geografiyasi
13Şahar Tajan daryosining öng qirğoğida joylaşgan; daryo bu hududda Eron bilan çegara bölib, qarama-qarşi sohilda Eronning Saraxs şahri bor. Iqlimi issiq yarim quruq (Köppen böyiça BSh): qişi salqin, yozi juda issiq. Yomğir kam va tartibsiz yoğadi.
Aholisi
13Özbekça maqolada aholisi 10,2 ming kişi (1991) deb berilgan. Inglizça maqolaga köra, 2022-yilda şahar aholisi 31 269 kişi bölgan.
Iqtisodiyoti
13Özbekça maqolada gilam işlab çiqariş rivojlangani qayd etilgan. Saraxs Eron–Turkmaniston çegarasidagi ötiş punkti bölib, 1996-yilda oçilgan Tajan–Maşhad yuk temir yölida vagon aravaçalari almaştiriladigan joydir. Bu yöl Yaqin Şarq mamlakatlariga çiqiş imkonini bergan. Saraxs va Aşxobod örtasida yölovçi qatnovi ham bor; şahardagi aeroport işlamaydi.
Madaniyati va diqqatga sazovor joylari
13Şahar atrofida köplab arxeologik yodgorliklar bor. Ular orasida Qadimgi Saraxs, Abulfazl (Saraxs-bobo) maqbarasi, Mele Hayram ibodatxona majmuasi va Yorti-Gumbaz maqbarasi mavjud. Rus tilidagi maqolaga köra, Abulfazl maqbarasi 11-asrga oid, rejada kvadrat (15,4 × 15,4 m), qöş sferokonik gumbazli va kiriş ayvonli inşoot. 2010-yilda Qadimgi Saraxs, Abulfazl maqbarasi va Mele Hayram majmuasi „Turkmanistondagi Ipak yöli ob'yektlari“ tarkibida YuNESKO Jahon merosi nomzodlar röyxatiga kiritilgan.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Saraxs // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/917 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APASaraxs. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/917
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/917
Raqamlarda
Aholi soni · 2022-yil
31 269 kişi
+226,2 %1989-yilga nisbatan
Manba: Wikidata (CC0)· bot muntazam yangilaydi, oxirgi marta 2026-yil 26-oktabr
Manbalar
2 ta manba- 1Wikidata: Q2588491wikidata.org · 1 ta fakt manbasi
- 2Wikidata: Q4308809wikidata.org · 1 ta fakt manbasi
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.