Çağribek
SaqlaşÖqiş: 2 daqiqa
Çağribek, Çağribek Dovud (taxminan 990 — 1060, Saraxs) — Saljuqiylar davlatining asosçilaridan biri, sarkarda va davlat arbobi; Saljuqning nabirasi, sulton Töğrulbekning ukasi. ÖzME'ga köra, «çağri» turkiy tilda «burgut» degani; inglizça Vikipediya bu sözni «kiçik laçin» deb izohlaydi, rusça Vikipediyaga köra esa «Çağribek» va «Töğrulbek» ovçi quş nomlaridan kelib çiqqan unvonlardir. Uning asl ismi Dovud bölgan.12
Kelib çiqişi
13Rusça va inglizça Vikipediyaga köra, Dovud va Muhammad (Töğrulbek) Mikoil ibn Saljuqning öğillari edi; otalari jangda halok bölgaç, ularni bobolari Saljuq Sirdaryo quyi oqimidagi Jand atrofida tarbiyalagan. Rusça Vikipediya fransuz şarqşunosi Klod Kaenga tayanib, aka-ukalar 990–995-yillar oraliğida tuğilganini va ulardan qaysi biri katta ekani noma'lum qolganini yozadi. Ular köçmançi öğuz qabilalarining harbiy kuçlariga birgalikda boşçilik qilgan; 1020-yillarda Movarounnahrda, keyin Xorazm va Movarounnahr hukmdorlari örtasida yurib, goh u, goh bu tomonga xizmat qilgan.
Xurosondagi yurişlar
13ÖzME'ga köra, 1035-yil mayida Çağribek va Töğrulbek qömondonligidagi saljuqiylar Amudaryodan ötib, Amul (Çorjöy)ni egallagan va Niso tomon yurgan. Ğaznaviy sulton Mas'ud yuborgan qöşin mağlub bölgaç, u Çağribekka Dehistonni, Töğrulbekka Nisoni, Muso Yabğuga Farova viloyatini berişga majbur bölgan.
1036-yil dekabrida Çağribek törtming otliq bilan Ğazna tomon yuriş qilib, Marv, Andxöy va Şibirğonni egallagan. 1037-yil 22-aprelda Marvda xutba uning nomiga öqilgan va unga «malik al-muluk» hamda «şahanşoh» unvonlari berilgan. U ğaznaviylarning Suboşi boşçiligidagi yirik qöşinini ham yenggan, 1038-yil boşida Balx viloyatini böysundirgan va butun saljuqiy qöşinining oliy boş qömondoni etib tayinlangan.
Töğrulbek 1038-yil iyunida Nişopurda sulton deb e'lon qilingaç, Çağribekka Nişopurdan Amudaryogaça bölgan Xuroson yerlari, Movarounnahr va Xorazm tekkan. Inglizça Vikipediyaga köra, 1040-yilgi Dandanakan jangida aynan Çağribek dadil va oçiq jang qiliş tarafdori bölgan, Töğrulbek esa ehtiyotkorroq yöl tutgan; saljuqiylar soni köp ğaznaviy qöşinini tor-mor etgan. Jangdan keyingi qurultoyda davlat aka-ukalar örtasida taqsimlangan: Töğrulbek ğarbiy yerlarni, Çağribek esa Buyuk Xurosonni boşqargan. Ular poytaxt qilib, mos ravişda, Ray va Marvni tanlagan.
Keyingi faoliyati
13ÖzME'ga köra, 1042–1043-yillarda Çağribek Xorazmga yurib, uning poytaxti Kotni egallagan, qipçoqlarni böysundirib, ular orasida islomni yoygan va qoraxoniylar xoqoni bilan sulh tuzgan. Inglizça Vikipediyaga köra, u 1048-yilda Kirmonni, 1056-yilda Seistonni egallagan; şu yili qizi Xadiça Arslon xotunni Abbosiy xalifa al-Qoimga turmuşga bergan.
Vafoti va merosi
13Çağribek Saraxsda vafot etgan. ÖzME uning vafotini 1060-yil 4-aprelga sanaydi; inglizça Vikipediyaga köra, manbalarda 1059 dan 1062-yilgaça turli sanalar keltiriladi, tangalar esa 1059-yilni ehtimolroq qiladi. Töğrulbek sulton unvonini olgan bölsa-da, Saljuqiylar sulolasini keyin Çağribekning avlodlari davom ettirgan. Rusça Vikipediyaga köra, Buyuk Saljuqiylar, «Ikki Iroq» va Şimoliy Suriya saljuqiylari tarmoqlari uning öğli Alp Arslon orqali Çağribekka borib taqaladi.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Çağribek // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/3784 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APAÇağribek. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/3784
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/3784
Zamondoşlari
Manbalar
3 ta manba- 1Rusça Vikipediya: Чагры-бекru.wikipedia.org
- 2Inglizça Vikipediya: Çaghri Begen.wikipedia.org
- 3ÖzME, 9-jild, 39–40-b.manbaa.uz · ÖzME, 9-jild, 39–40-b.
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.