Nasaviy
SaqlaşBoşqa nomlari: Alī ibn Ahmad al-Nasawī
Öqiş: 2 daqiqa
Abulhasan Ali ibn Ahmad an-Nasaviy — örta asrlarda yaşagan matematik va astronom. U hind arifmetikasiga bağişlangan asari hamda qadimgi yunon olimlari asarlariga yozgan şarxlari bilan tanilgan.
Hayoti
13Nasaviy Nasa şahrida tuğilgan. Uning tuğilgan va vafot etgan yillari haqida manbalar turliça ma'lumot beradi. Özbekça Vikipediyada u taxminan 1030-yilda vafot etgani aytilgan, tuğilgan yili körsatilmagan. Rusça Vikipediyaga köra, u 1010-yilda tuğilib, 1075-yilda Bağdodda vafot etgan. Inglizça Vikipediyada esa taxminan 1011-yilda (ehtimol Xurosonda) tuğilgani va taxminan 1075-yilda Bağdodda vafot etgani yozilgan.
Özbekça maqolaga köra, u avval buvayhiy sultonlari, söngra Mahmud Ğaznaviy saroyida xizmat qilgan. Inglizça maqolada u buvayhiy sultoni Majd ad-davla (1029–30-yilda vafot etgan) va uning vorisi davrida faoliyat yuritgani qayd etilgan. Rusça maqolada Nasaviy ğaznaviylar davrining matematigi va astronomi, Kuşyor ibn Labbonning şogirdi sifatida tilga olinadi; u Rey, Isfahon va Ğaznada işlagan.
Ilmiy merosi
13Nasaviyning asosiy asari — hind arifmetikasiga oid kitob. Özbekça manbada u «Hind arifmetikasi haqida yetarliça ma'lumot» deb atalgan, rusça manbada «Dostatoçnoe o indiyskoy arifmetike» nomi keltirilgan. Inglizça maqolaga köra, kitob avval forsça, keyin arabça yozilgan.
Özbekça maqolaga köra, asar butun sonlar, önli kasrlar ustida amallarga va oltmişli kasrlarga bağişlangan törtta maqoladan iborat. Undagi taqribiy kvadrat va kub ildiz çiqariş qoidalari alohida e'tiborga loyiq deb ta'kidlanadi. Inglizça maqolada kasrlarni böliş hamda kvadrat va kub ildiz çiqariş deyarli hozirgi usulda bayon etilgani, muallif oltmişli kasrlar örniga önli kasrlardan foydalangani aytiladi.
Nasaviy Menelay va Arximed asarlariga şarhlar yozgan. Rusça maqolada unga Yevklid asarlariga şarhlar ham tegişli deyilgan. Inglizça maqolada Arximedning «Lemmalar kitobi»ga oid asari tilga olinadi: unda Sobit ibn Qurra arabçaga ögirgan va Nasriddin Tusiy oxirgi marta tahrir qilgan nusxadagi xatolar tuzatilgan. Yevklid «Negizlar»ining qisqaça bayoni Nasaviyga nisbat berilgan 12-asr örtalaridagi qölyozma ham tahlil qilingan.
Rusça maqolada uning yana quyidagi asarlari sanalgan: «Kesuvçilar şakli haqida kitob», «Yulduzlar ilmi qoidalari töplami», «Kalendar va astrolyabiyani biliş haqida risola». Şuningdek, u Isfahonda Amid al-Mulk davrida yozilgan, sferik trigonometriya bayonini öz içiga olgan «Astronomiya ilmi qoidalari töplami» nomli anonim risolaning taxminiy muallifi hisoblanadi.
Baholar
13Inglizça maqolada Nasaviy oldingi mualliflarni tanqid qilgani, biroq köp hollarda notöğri tanqid qilgani, uning işi original bölmagani va ayrim masalalarni, masalan ayirişdagi «qarz oliş»ni, yaxşi tuşunmay yozgani bildirilgan.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Nasaviy // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/1311 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APANasaviy. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/1311
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/1311
Zamondoşlari
Manbalar
1 ta manba- 1Wikidata: Q2478044wikidata.org · P106, P569 (Yulian taqvimi), P19, P570 (Yulian taqvimi), P20
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.