kompozitor
SaqlaşÖqiş: 2 daqiqa
Kompozitor (lotinça: compositor — tuzuvçi, yaratuvçi) — musiqa asarlari muallifi, musiqa ijodkori. Kompozitorlar musiqani özlari yaratadi; bu jihati bilan ular mavjud asarlarni moslaştiriş bilan şuğullanuvçi aranjirovkaçidan farq qiladi.
Vazifalari
13Kompozitor nota yozuvi yordamida musiqa asarlarini ijod etadi va yangi, individual badiiy mazmunni ifodalaşga harakat qiladi. Ijod natijasi odatda nota şaklida qayd etiladi, bu uni boşqa musiqaçilar — ijroçilar ijro etişiga imkon beradi. Şu jihati bilan kompozitor an'anaviylik mezoniga tayanib monodiya tizimida ijod etuvçi bastakordan farq qiladi.
Köpçilik kompozitorlar uçun musiqa yaratiş yagona asosiy faoliyat emas: ular köpinça ijroçi, dirijyor, musiqa öqituvçisi böladi yoki musiqa bilan boğliq boşqa kasbga ega. Kompozitorlar akademik musiqadan estradagaça turli yönalişlarda, turli çolğu va vokal jamoalari uçun işlaydi. Ba'zilari muayyan janrlarga yoki film va ommaviy axborot vositalari uçun musiqa yozişga ixtisoslaşadi. Estrada musiqasida qöşiq mualliflari köpinça musiqani öz matnlariga yozadi.
Tarixi
13Rus Vikipediyasiga köra, componere fezli va undan hosil bölgan sözlar (jumladan compositor) örta asr risolalarida 9–10-asrlardan uçraydi. Ioann de Grokeyo (taxminan 1300) bu tuşunçani köp ovozli musiqaga nisbatan qöllagan. 1474-yilda Ioann Tinktoris compositor atamasida ijodiy jihatni ajratib körsatgan, 1477-yilgi asarida esa yozib qöyilgan kontrapunktni improvizatsiyadan farqlagan. Kompozitor kasbi tuşunçasi 16-asrda qaror topgan, ammo atama hali töliq barqarorlaşmagan edi. Italiyada atama 16-asr oxirida keng tarqalgan.
Inglizça manbada atamaning musiqa kontekstidagi eng qadimgi qöllanişi Tomas Morlining 1597-yilgi asarida keltirilgan. Ğarb olamida 19-asrdagi romantizm davrigaça kompozitorlik odatda kuylaş, öqitiş va nazariy iş bilan birga olib borilgan.
Özbekistonda kompozitorlik ijodiyoti 19-asr oxirida (V. Leysek va boşqalar), ayniqsa 1920–1930-yillardan (V. Uspenskiy, A. Kozlovskiy, G. Muşel va boşqalar) jadal rivojlandi. Mahalliy kompozitorlardan M. Aşrafiy, T. Sodiqov, M. Leviyev, M. Burhonov, S. Yudakovlarning ilk tajribalari 1930–1940-yillarga mansub. 1950–1960-yillarda I. Akbarov, S. Boboyev, B. Giyenko va boşqalar, 1970–1990-yillarda D. Saidaminova, N. Zokirov, R. Abdullayev va boşqalar köp ovozli musiqaning turli janrlarida yutuqlarga erişdi. Mustaqillik davrida A. Mansurov, D. Omonullayeva va boşqalar estrada, film, simfonik hamda kamer musiqasi rivojiga hissa qöşmoqda.
Ta'limi va malakasi
13Kompozitorlik kasbi musiqiy-ijodiy qobiliyat bilan birga kompozitsiya sohasida puxta bilimni, musiqa-nazariy va musiqa-tarixiy fanlarni talab etadi. Professional kompozitorlar konservatoriyaning kompozitorlik fakultetida ta'lim oladi.
Inglizça manbaga köra, professional kompozitorlar bolalik va ösmirlik çoğida köpinça xorda, yoşlar orkestrida yoki yakka çolğuda (fortepiano, organ, skripka) ijroçilik tajribasiga ega böladi. Oliy ta'lim kollej, konservatoriya va universitetlarda olinadi. Universitetlarda bakalavr (taxminan tört yil: yakka dars, orkestr yoki xor tajribasi, musiqa tarixi va nazariyasi kurslari), magistr (professor bilan yakka darslar, ansambl tajribasi, talaba asarlari ijro etiladigan bir-ikki konsert) va Doctor of Musical Arts (DMA) darajalari mavjud. Magistr darajasi universitet yoki konservatoriyada kompozitsiyadan dars beriş uçun köpinça minimal talab hisoblanadi; professor lavozimi uçun köp universitetlar doktorlik darajasini talab qiladi.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)kompozitor // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/994 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APAkompozitor. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/994
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/994
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.