pedagog

Pedagog — pedagogika sohasida, ya'ni inson, avvalo bolalar va ösmirlarni tarbiyalaş va öqitiş işida faoliyat yurituvçi şaxs. Söz qadimgi yunonça «paidagōgos» sözidan olingan.

Ingliz tilidagi Vikipediyada pedagogika köpinça öqitişga yondaşuv sifatida tuşuniladi. Öqituvçilar tanlagan pedagogik yondaşuv ularning harakatlari, baholaşlari va öqitiş usullarini belgilaydi. Bunda öquv nazariyalari, öquvçilarning ehtiyojlari, ularning kelib çiqişi va qiziqişlari hisobga olinadi. Öqituvçining maqsadi öquvçida muayyan tajribalarni yuzaga keltiriş va öqitilayotgan mavzuni tuşunişiga yordam berişdir.

Pedagogikaning maqsadlari keng: umumiy ta'lim (inson imkoniyatlarini rivojlantiriş)dan kasbiy ta'lim (muayyan könikmalarni beriş)gaça. Bilim berişdan taşqari könikma va xarakter xususiyatlarini şakllantiriş ham maqsadlar qatoriga kiradi.

Rus tilidagi Vikipediyada V. V. Kumarin nazariyasiga köra, ilmiy pedagogika oldiga quyidagi vazifalar qöyiladi:

• insonni tarbiyalaş, ya'ni unda halollik, tartiblilik, mehnatsevarlik kabi xulq odatlarini şakllantiriş; bu vazifa birinçi darajali hisoblanadi;
• insonning tabiiy qobiliyatlari va ular bilan boğliq ehtiyojlarini aniqlaş;
• ma'lum joy va vaqtda ta'lim va tarbiyaga bölgan jamoat ehtiyojlarini aniqlaş;
• şaxsiy va jamoat ehtiyojlarini uyğun qondiriş uçun şaroit yaratiş.

Qadimgi Yunonistonda pedagog — bolani (paîs — öğil bola, ösmir) kuzatib boruvçi va uning maktabga qatnaşi uçun javob beruvçi qul bölgan (rus tilidagi Vikipediyaga köra, köpinça jismoniy mehnatga yaroqsiz qul). Inglizça Vikipediyada söz «ágō» («yetaklayman») va «paîs» («bola») qismlaridan tuzilgani, ya'ni «bolani yetaklaş» ma'nosini bildirişi aytiladi. Inglizça «pedagogue» sözi kamida 1650-yillardan boşlab pedantlik ma'nosidagi salbiy ottenka bilan ham qöllangan.

Rus tilidagi Vikipediyaga köra, pedagogika 17-asr boşida ingliz faylasufi Frensis Bekon tomonidan falsafiy bilimlar tizimidan ajratilgan va çex pedagogi Yan Amos Komenskiy asarlari bilan fan sifatida mustahkamlangan. 1988-yilda YUNESKO 20-asrda pedagogik fikrlaş usulini belgilab bergan pedagoglar qatoriga Jon Dyui, Georg Kerşenşteyner, Mariya Montessori va Anton Makarenkoni kiritgan.

Inglizça Vikipediyada ğarb pedagogikasi qadimgi yunon falsafiy muloqot an'anasi, xususan Suqrot usuli bilan boğlanadi. Unda Aflotun, Arastu, Kvintilian, Tertullian, Jerom, Jan Jerson, Komenskiy, Pestalotstsi, Gerbart, Dyui va Montessori qaraşlari bayon etilgan. Masalan, Pestalotstsining şiori «Boş, qöl va yurak bilan örganiş» bölgan.

Manbalarda pedagogning ta'limi va malakasiga qöyiladigan talablar haqida ma'lumot keltirilmagan. Faqat ingliz tilidagi Vikipediyada öqituvçi mahoratining katta qismi amaliyot orqali egallanişi va ilmiy tadqiqot bilan oson ifodalanmasligi haqidagi qaraş bayon etilgan: bu yondaşuvda pedagogika «öqituvçi sifatidagi mahoratni kuzatiş va takomillaştiriş» bilan boğlanadi.