me'mor
SaqlaşÖqiş: 2 daqiqa
Me'mor (arxitektor) — turli imorat va inşootlarni me'morlik qonun-qoidalari asosida loyihalovçi mutaxassis. Söz yunonça «boş quruvçi» ma'nosidagi ibora bilan boğliq; özbekça manbada u lotinça arçitektor şaklidan keltirilgan.
Vazifalari
13Me'mor binokorlik imkoniyatlaridan foydalanib, gözallik qonunlari asosida yangi fazoviy muhit yaratadi. U avval loyihada rejani işlab çiqadi, söng uni qurilişda amalga oşiradi. Quriliş jarayoni murakkab bölgani uçun me'mor quriliş maydonida mualliflik nazoratini olib boradi va bino möljallangandek çiqişini ta'minlaydi.
Me'mor buyurtmaçi talablarini aniqlaydi, loyiha ğoyasini işlab çiqadi va muhandislar, geodezistlar hamda boşqa mutaxassislar bilan hamkorlik qiladi. Zamonaviy me'morçilikda loyiha hujjatlari tayyorlanadi yoki ularning tayyorlanişi muvofiqlaştiriladi. Me'mor quriliş qoidalari, hududni rejalaştiriş va xavfsizlik talablariga rioya qilişi kerak. Şuningdek, atrof-muhitga ta'sir, energiya tejamkorligi kabi masalalarni inobatga oladi. Işda qölda çizilgan eskizlar bilan birga kompyuter dasturlari, jumladan BIM va CAD texnologiyalari qöllanadi.
Me'morlik va texnika taraqqiyoti natijasida me'mor faoliyati murakkablaşib, bir neça sohaga bölingan: şaharsoz me'mor, sanoat korxonalarini loyihalovçi me'mor, me'morlik tarixi va nazariyasi böyiça mutaxassis va boşqalar.
Tarixi
13Qadim zamonlarda me'mor bino loyihasini işlaş bilan birga uni quruvçi va muhandis ham bölgan. Rus tilidagi maqolaga köra, kasb Xitoy, Mesopotamiya, Fors va Qadimgi Misrda qadim zamonlardan ma'lum bölgan. Maqolada bilinadigan birinçi boş quruvçi sifatida misrlik Imxotep tilga olinadi.
Örta asrlarda gotik soborlarni köpinça sayyor toş teruvçilar artellari boşqargan. Italiyada 11-asrdan «boş quruvçilar» imzolari binolarda paydo bölgan, 14–15-asrlarda esa buyurtmaçiga quriliş oldidan maket taqdim etila boşlagan. Şu davrda me'mor loyihalovçiga aylana bordi. Ingliz tilidagi maqolaga köra, Yevropada qoğoz 15-asrgaça çizmaçilikda işlatilmagan, 1500-yildan keyin keng tarqalgan, qalam esa 1600-yilga kelib qöllangan. 18-asrgaça binolarni, yuqori maqomli loyihalardan taşqari, hunarmandlar loyihalab va belgilab çiqqan. Yevropada me'mor va muhandis unvonlari uzoq vaqt örnini almaştirib işlatilgan.
Fransiyada 1671-yilda Qirollik me'morlik akademiyasi taşkil etilgan. 19-asrda quriliş texnologiyasi murakkablaşgani sari kasb badiiy yönalişdagi me'mor va muhandis-quruvçiga bölina boşlagan.
Ta'limi va malakasi
13Me'morga qöyiladigan talablar joyga qarab farq qiladi. Me'mor qarorlari jamoat xavfsizligiga ta'sir qilgani uçun köpçilik rivojlangan mamlakatlarda me'morlik bilan şuğullaniş uçun litsenziya, sertifikat yoki röyxatdan ötiş talab etiladi. Odatda bu universitet diplomi, imtihonlardan ötiş va amaliyot davrini öz içiga oladi. Me'mor unvonidan foydalaniş köp joyda qonun bilan litsenziyalanganlar uçun çeklangan.
Qadimgi Rim me'mori Vitruviy fikriça, me'mor çizmaçilik, geometriya, tarix, falsafa, musiqa, tibbiyot, huquq va astronomiyadan xabardor bölişi kerak. 19–20-asr boşidagi Brokgauz va Yefron luğati me'mordan quriliş mexanikasi, manbalar xossalari, fizika, kimyo va quriliş qonunçiligini bilişni ham talab qilingan deb ta'riflagan.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)me'mor // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/1026 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APAme'mor. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/1026
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/1026
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.