Midiya
SaqlaşÖqiş: 2 daqiqa
Midiya — Eron toğligining şimoli-ğarbiy qismidagi tarixiy ölka va şu yerda miloddan avvalgi 7-asrda vujudga kelgan qadimiy podşolik. Poytaxti Ekbatana şahri bölgan; uning örnida hozirgi Hamadon joylaşgan. Midiyaliklar eroniy tilda söylaşgan xalq edi. Rusça Vikipediyaga köra, Midiya podşoligi taxminan miloddan avvalgi 670–550-yillarda mavjud bölgan va gullagan davrida etnik Midiya çegaralaridan ança keng hududni egallagan.12
Ölka va xalq
13Rusça Vikipediyada tarixiy Midiya hududi şimolda Araks daryosi va Elburs toğlaridan janubda Fors (Persida) çegaralarigaça, ğarbda Zagros toğlaridan şarqda Deşti Kavir çöligaça yoyilgan ölka sifatida tasvirlanadi. Gerodot midiyaliklarni qadimda «ariylar» deb atalganini yozgan; ba'zi olimlar buni ularning öz nomi deb hisoblaydi.
ÖzME'ga köra, midiyaliklar ilk bor miloddan avvalgi 9-asrning ikkinçi yarmiga oid Ossuriya yilnomalarida tilga olinadi. Qabila ittifoqi dastlab mahalliy aholidan taşkil topgan, keyinroq u yerga kelgan eroniyzabon qabilalar ustunlik qila boşlagan. Xöjalikning asosini dehqonçilik va çorvaçilik, ayniqsa yilqiçilik taşkil etgan, hunarmandçilik ham rivojlangan. Inglizça Vikipediya midiyaliklar öz yozma yodgorliklarini qoldirmaganini, ular haqidagi ma'lumotlar asosan ossuriy, bobil, arman va yunon manbalaridan hamda bir neça arxeologik yodgorlikdan olinişini ta'kidlaydi.
Podşolikning yuksaliş davri
13Midiyaliklar uzoq vaqt Ossuriya bosqinlariga qarşi kuraşgan. Gerodot ma'lumotiga köra, birinçi podşo Deyok bölgan; ossuriy manbalari esa davlat miloddan avvalgi 7-asrning 70-yillarida tuzilganini körsatadi. ÖzME bu kuraşda midiyaliklarni kimmeriylar va skiflar qöllab-quvvatlaganini qayd etadi.
Podşolik Kiaksar (eroniy nomi Uvaxşatra, miloddan avvalgi 625–584-yillar) davrida eng yuqori çöqqisiga yetgan. U qabila qöşinlari örniga muntazam armiya tuzgan. Midiya Bobil bilan ittifoqda Ossuriya davlatini tor-mor etgan, Urartuni böysundirgan va Lidiya bilan uzoq uruşdan söng Kiçik Osiyoni Galis (hozirgi Qizil-Irmoq) daryosi böylab bölişgan. ÖzME'ga köra, saltanat şarqda Örta Osiyogaça, ehtimol Afğoniston hududigaça yoyilgan.
Qulaşi va keyingi tarixi
13Kiaksarning öğli Astiag davrida zodagonlar orasida norozilik kuçaygan. Taxminan miloddan avvalgi 550-yilda fors podşosi Kir II Midiyani bosib olgan; rusça Vikipediyaga köra, Kirning özi ona tomonidan Midiya podşolari xonadoniga mansub bölgan. Şundan söng Midiya Axomaniylar saltanati tarkibida muhim satrapiyaga aylangan, keyinroq salavkiylar, parfiyonlar va sosoniylar hukmronligini boşdan keçirgan.
ÖzME'ga köra, miloddan avvalgi 4-asrning oxirgi çoragida sobiq Midiyaning şimoli-ğarbiy qismida — Janubiy Ozarbayjonda yana mustaqil davlat tiklangan. U Kiçik Midiya yoki Midiya Atropatenasi, qisqaça Atropatena deb atalgan.
Ahamiyati
13Midiya qadimgi Şarqning siyosiy va madaniy hayotida muhim örin tutgan. ÖzME'ga köra, bu yerda zarduştiylik keng tarqalgan, Atropatenadagi midiyaliklar esa mahalliy qabilalar bilan qorişib, ozarbayjon xalqining kelib çiqişida muhim rol öynagan. Inglizça Vikipediya sönggi tadqiqotlarda Midiya davlatining kölami va qudrati haqidagi an'anaviy qaraşlar qayta körib çiqilayotganini, ba'zi mutaxassislar uni qudratli saltanat emas, balki böş qabilalar ittifoqi deb hisoblaşini qayd etadi.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Midiya // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/2787 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APAMidiya. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/2787
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/2787
Manbalar
2 ta manba- 1Rusça Vikipediya: Мидияru.wikipedia.org
- 2Inglizça Vikipediya: Medesen.wikipedia.org
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.