Olmaota viloyati
SaqlaşÖqiş: 2 daqiqa
Olmaota viloyati (qozoqça Almaty oblysy; Almati viloyati) — Qozoğistonning janubi-şarqidagi ma'muriy viloyat. ÖzME'ga köra, u 1932-yil 10-martda tuzilgan, maydoni 104,7 ming km², 1999-yilda aholisi 1614,8 ming kişi bölgan. Rusça Vikipediyaga köra, 1992-yilgaça viloyat nomi rusçada «Alma-Ata viloyati» deb yozilgan, ma'muriy markazi 2001-yil aprelgaça Almati şahri, 2001–2022-yillarda Taldiqörğon, 2022-yil maydan esa Qonayev (sobiq Qopçiğay) şahri.1
Tarixi
1,3Viloyat Qozoğiston ASSR tarkibida tuzilgan. Rusça Vikipediyaga köra, 1944-yilda uning 11 tumani hisobiga Taldiqörğon viloyati ajratib çiqarilgan, 1997-yilda esa u yana Olmaota viloyatiga qöşilgan. 2022-yilda ma'muriy markaz Qonayevga köçirilgaç, sobiq Taldiqörğon viloyati çegaralarida yangi Jetisuv viloyati tuzilgan. ÖzME'da 1999-yilgi holat böyiça 11 tuman, 4 şahar va 6 şaharça körsatilgan; Rusça Vikipediyaga köra, 2022-yil iyunidan viloyat 9 tuman va viloyatga böysunuvçi bitta şahardan iborat.
Geografiyasi
1,3Viloyat janubda Şimoliy Tyanşan toğlari, şimoli-ğarbda Balxaş köli va şimoli-şarqda Ili daryosi oraliğida joylaşgan. Şarqda Xitoy, janubda Qirğiziston bilan çegaradoş. Şimoliy qismini balandligi 300–500 metrli Janubiy Yettisuv (Balxaşböyi) tekisligi egallaydi; u qum massivlari va qadimgi quruq özanlar bilan kesilgan. Janubda Ketmon, Ili Olatovi va Kungey Olatovi tizmalari 5000 metrgaça kötariladi.
ÖzME'ga köra, şimolda iqlim keskin kontinental: qişda yanvarning örtaça harorati −9...−10°, yozda iyulniki 24° atrofida. Yillik yoğin çöllarda 100 mm dan toğlarda 1000 mm gaça özgaradi. Şimol va şimoli-ğarbda Ili daryosidan boşqa doimiy oqar suv deyarli yöq; toğlardan boşlanadigan daryolarning köpi Iliga yetmay qumlarga singib ketadi yoki suğorişga sarflanadi. Toğlarda köplab kiçik çuçuk suvli köllar va mineral buloqlar bor.
Tabiati
1,3Tekisliklarda qönğir va böz tuproqlar hamda şörxoklar, Ili vodiysida qamişzor va töqaylar uçraydi. Toğlarda balandlikka qarab daştlar, ötloqlar, igna bargli örmonlar, söngra subalp va alp ötloqlari almaşadi. Hayvonot dunyosida jayran, böri, tulki, börsiq, Ili deltasida qobon va ondatra, toğlarda bars va silovsin yaşaydi. Balxaş köli va Ili daryosida baliq köp. ÖzME'ga köra, Ili Olatovi yon bağrida Olmaota qöriqxonasi taşkil etilgan.
Xöjaligi
1,3ÖzME'ga köra, viloyat iqtisodiyotida qişloq xöjaligi va yaylov çorvaçiligi bilan birga metallsozlik, maşinasozlik, yengil va quriliş materiallari sanoati rivojlangan. Energetika Qopçiğay GESi, Olmaota GESlari kaskadi va Qarağanda kömiriga tayanadi. Suğoriladigan yerlarda buğdoy, arpa, makkajöxori, şoli, beda, qand lavlagi, tamaki, meva va uzum yetiştiriladi. Şimolda qöy va tuya, toğli hududlarda yilqi va arxar-merinos qöylari boqiladi. Olmaotadan Bişkek, Norinköl va Taldiqörğon tomon muhim avtomobil yöllari ötadi, Balxaş köli va Ili daryosida kemalar qatnaydi. Olmaota atrofida turistik bazalar, toğ kurortlari va «Medeo» sport majmuasi joylaşgan.
Aholisi
1,3Aholining asosiy qismini qozoqlar taşkil etadi; ruslar, ukrainlar, uyğurlar, koreyslar va boşqa xalqlar vakillari ham yaşaydi.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Olmaota viloyati // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/3637 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APAOlmaota viloyati. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/3637
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/3637
Manbalar
2 ta manba- 1Rusça Vikipediya: Алматинская областьru.wikipedia.org
- 2ÖzME, 6-jild, 132–133-b.manbaa.uz · ÖzME, 6-jild, 132–133-b.
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.