Almati
SaqlaşÖqiş: 2 daqiqa
Almati (1921-yilgaça Verniy, 1921–1993-yillarda rus tilida Alma-Ata) — Qozoğistonning eng yirik şahri. Şahar 1997-yilgaça mamlakat poytaxti bölgan va hozir «janubiy poytaxt» deb ataladi.
Tarixi
13Manbalarga köra, hozirgi şahar hududida bronza davrida dehqon va çorvadorlarning dastlabki aholi punktlari paydo bölgan, keyinçalik bu yerlarda saklar va usunlar yaşagan. Örta asrlarda bu yerda turkiy va möğul köçmançilarining Almatu manzilgohi bölgan. Şahar 1854-yilda Zailiyskoye harbiy istehkomi sifatida qurilgan; quriliş 4-fevralda boşlangan (ingliz tilidagi manbaga köra). Istehkom keyinçalik Verniy deb atalgan. 1867-yilda u Turkiston general-gubernatorligi tarkibidagi Yettisuv viloyati markaziga aylangan.
1887-yilda zilzila Verniyni deyarli vayron qilgan, 1911-yildagi Kebin zilzilasi şaharni deyarli butunlay buzib taşlagan. 1921-yil 5-fevralda şahar Alma-Ata deb qayta nomlangan. 1929–1936-yillarda Qozoq ASSR, 1936–1991-yillarda Qozoq SSR poytaxti bölgan. Mustaqillikdan keyin, 1993-yilda rasmiy nomi Almati deb özgartirildi. 1997-yilda poytaxt Akmolaga (1998-yildan Astana) köçirildi. 1998-yilda qabul qilingan qonunga köra Almati ilmiy, madaniy, tarixiy, moliyaviy va işlab çiqariş markazi maqomini oldi.
Şahar nomining kelib çiqişi haqida turliça fikrlar bor: rus tilidagi manbada Almati «olmazor» deb tarjima qilinadi, ingliz tilidagi manbada esa bu nazariya munozarali deb körsatilgan.
Geografiyasi
13Şahar Qozoğistonning janubi-şarqida, Qirğiziston çegarasi yaqinida, Orqa Ili Olatovi toğ etaklarida joylaşgan. Özbekça manbada balandligi 650–950 m, inglizça manbada 700–900 m deb berilgan. Yanvarning örtaça harorati −8 °C, iyulniki 22,9 °C. Şahar zilzila xavfi yuqori hududda joylaşgan, vaqti-vaqti bilan sel ham zarar yetkazadi, şu bois selga qarşi inşootlar qurilgan.
Aholisi
13Rus tilidagi manbaga köra, 2023-yil oktyabrida şaharda 2 211 198 kişi yaşagan. Özbek tilidagi maqolada 2013-yilda 1 484 200 kişi körsatilgan. Aholining yarmidan köpini qozoqlar taşkil etadi; şuningdek ruslar, uyğurlar, tatarlar, ukrainlar va boşqalar yaşaydi.
Iqtisodiyoti
13Şaharda maşinasozlik va metallsozlik, yengil va oziq-ovqat sanoati korxonalari yetakçilik qiladi. Almatida Qozoğiston yengil sanoat mahsulotining 28 foizi işlab çiqariladi. Şahar YaIMi 2010-yilda 18,8 mlrd AQSh dollarini taşkil etib, mamlakat YaIMining beşdan bir qismiga teng bölgan. Rus tilidagi manbaga köra, Almati madaniy va moliyaviy-iqtisodiy markaz bölib qolmoqda.
Madaniyati va diqqatga sazovor joylari
13Şaharda Qozoğiston Fanlar akademiyasi, oliy öquv yurtlari, muzeylar, teatrlar va respublika kutubxonasi bor. Ingliz tilidagi manbada Qozoğiston Markaziy davlat muzeyi, Voznesenie sobori, Yaşil bozor, Arbat piyodalar zonasi va Kok-Tobe tepaligi sanab ötilgan. Almati yaqinida «Medeo» qişki sport majmui joylaşgan. 2011-yilda metro oçilgan. Şahar 2017-yildan YuNESKOning musiqa böyiça ijodiy şaharlari qatoriga kiritilgan.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Almati // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/591 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APAAlmati. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/591
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/591
Raqamlarda
Aholi soni · 2024-yil
2,2 mln kişi
+4,4 %2022-yilga nisbatan
Manba: Wikidata (CC0)· bot muntazam yangilaydi, oxirgi marta 2026-yil 26-oktabr
Manbalar
2 ta manba- 1Wikidata: Q35493wikidata.org · 1 ta fakt manbasi
- 2Wikidata: Q200015wikidata.org · 1 ta fakt manbasi
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.