Muqağali Maqatayev

Muqağali Suleymenoviç Maqatayev (1931-yil 9-fevral — 1976-yil 27-mart) — qozoq sovet şoiri, yozuvçi va tarjimon. U qozoq milliy şe'riyatining yirik vakillaridan biri sifatida tanilgan.

Maqatayev Almati viloyati Narynqol tumanidagi Qarasaz qişloğida tuğilgan. Otasining ismi Suleyman, onasiniki Nağima (1905—1995). Inglizça manbaga köra, dastlab unga Muhammadqali deb ism qöyilgan, keyin onasi payğambar ismi katta mas'uliyat yuklaydi deb hisoblab, bolani Muqağali deb çaqira boşlagan. Otasi uruşga ketib, jangda halok bölgan.

Maktabni tugatgaç, u qişloq kengaşi kotibi, “qizil yurta” mudiri, komsomol organlari xodimi va tuman gazetasining adabiy xodimi bölib işlagan. Keyingi yillarda Qozoq radiosida diktor, öqituvçi, “Sotsialistik Qozoğiston”, “Qozoq adabiyoti” gazetalari hamda “Madaniyat va turmuş”, “Yulduz” jurnallarida bölim mudiri sifatida işlagan; 1970-yilda Qozoğiston Yozuvçilar uyuşmasiga a'zo bölgan.

Manbalar öqişi borasida bir-biridan farq qiladi. Özbekça Vikipediyada 1948–1949-yillarda Qozoğiston davlat universitetida filologiya örgangani yozilgan. Rusça manbada u Gorkiy nomidagi Adabiyot institutini tamomlagani, inglizça manbada esa 1973–1974-yillarda Moskvadagi institutda öqigani aytiladi. Iş yillari ham manbalarda turliça körsatilgan (masalan, 1952–1969 yoki 1954–1962 va 1962–1972).

Maqatayev 1976-yilda Almatida 45 yoşida vafot etgan va Kensay qabristoniga dafn etilgan.

Birinçi şe'rlari 1948-yilda “Sovet çegarasi” gazetasida çop etilgan. 1962-yilda “Sotsialistik Qozoğiston” gazetasida e'lon qilingan “Appassionata” dostoni unga şuhrat keltirgan. “Iliç” (1964) va “Mavr” (1970) dostonlari Lenin va Marksga bağişlangan. Uning “Mozart rekviyemi” dostoni yetimlar mavzusiga bağişlangan.

Şe'riy töplamlari orasida “Salom, döstlar” (1966), “Qaldirğoçim” (1968), “Aqqular uxlaganda” (1974), “Hayot dostoni” (1976), “Hayot daryosi” (1978), “Yurak urişi” (1982), “Şolpan” (1984) bor. Nasriy asarlari “Ikki qaldirğoç” (1988) töplamiga kiritilgan. “Sarjaylau” şe'ri asosida yaratilgan qöşiq xalq qöşiğiga aylangan.

U qozoq tiliga Şekspir sonetlarini (1970), Uolt Uitmen şe'rlarini (1969), Dantening “Ilohiy komediya”sini (1971) hamda Puşkin, Nekrasov, Blok asarlarini tarjima qilgan. Hayotligida kitoblari kam çiqqan; 1979-yildagi “Hayot — köl” va 1984-yildagi “Şolpan” naşrlaridan keyin uning yozganlarining yarmi ham çop etilmaganligi ma'lum bölgan.

Xotini Laşin (1928—2006). Farzandlari: Maygul, Lazzat, Almagul, Şolpan (qizlari), Aybar va Juldiz (öğillari). Rusça manbaga köra, Maygul 1953–1963-yillarda yaşagan, Lazzat çaqaloqligida vafot etgan, Aybar 2014-yilda vafot etgan.

Şoir vafotidan keyin şuhrat qozongan. 1985-yilda Qozoğiston Yozuvçilar uyuşmasi uning nomidagi adabiy mukofotni ta'sis etgan. 1991-yilda Almatida köça uning nomiga qöyilgan va yaşagan uyiga xotira lavhasi örnatilgan, 2002-yilda bronza haykali qöyilgan. “Omonat” şe'rlar töplami uçun Qozoğiston Davlat mukofoti vafotidan keyin berilgan: özbekça va inglizça manbalarda 1999-yil, rusça manbada 2000-yil körsatilgan. 2021-yilda Bolat Qalimbetov rejissyorligidagi “Muqağali” filmi, 2022-yilda esa serial suratga olingan.