Özbekistonda şaharsozlik
SaqlaşÖqiş: 1 daqiqa
ÖzME'ga köra, Özbekiston hududidagi ilk şaharlar — Sopollitepa va Jarqöton miloddan avvalgi 17–14-asrlarda, bronza davrida Surxondaryo vohasida paydo bölgan. Farğona vodiysidagi eng qadimiy şahar xarobalari — Aşqoltepa va Dalvarzintepa Çust madaniyatiga mansub. Ahamoniylar davrida Xorazmda Qal'aliqir kabi şaharlar qurilgan, Kuşonlar davrida esa muntazam tarhli Tuproqqal'a, Zarafşon vodiysida Buxoro, Farğona vodiysida Mingtepa kabi şaharlar ravnaq topgan.
Örta asr şahri odatda ark, şahriston va rabod qismlaridan iborat bölib, har biri alohida devor bilan öralgan. Afrosiyob (Samarqand), Buxoro va Binkat (Toşkent) Movarounnahrning yirik şaharlari bölgan; ularni atrofdagi qişloqlar bilan birga uzun devorlar — Buxoro va Toşkent atrofidagi «Kanpir devor»lar, Samarqand atrofidagi Devori qiyomat himoya qilgan.
Temuriylar davrida möğul bosqinidan keyingi tiklaniş jarayonida keng ölçamli quriliş işlari olib borilgan: Amir Temur Samarqand va Şahrisabzni obod qilgan, Uluğbek davrida Samarqand Registoni ansambli şakllana boşlagan. Şayboniylar davrida Buxoroda Labihovuz, Poyi Kalon, Qöş madrasa kabi majmualar yuzaga kelgan. 19-asrda Qöqon xonligi Sirdaryo böylab qal'a-şaharlar qurgan, asrning ikkinçi yarmida esa Toşkent, Samarqand kabi qadimiy şaharlar yonida rus «yangi şahar»lari barpo etilgan.
Ikkinçi jahon uruşi yillarida köçirib keltirilgan korxonalar şaharlarning sanoat hududlarini kengaytirgan. ÖzME'ga köra, 1950–1970-yillarda Navoiy, Zarafşon kabi yangi şaharlar qurilgan, yirik tarixiy şaharlarning rekonstruksiya rejalari işlab çiqilgan. Mustaqillik yillarida Toşkentda Özbekiston milliy boği, Xotira va qadrlaş maydoni, Şahidlar xotirasi majmuasi barpo etilgan, Samarqandda Imom Buxoriy majmuasi qurilgan, Xiva, Buxoro va Samarqand kabi tarixiy şaharlarda me'moriy yodgorliklarni saqlab qolgan holda qayta quriş işlari olib borilgan. Bunday loyihalarni ixtisoslaşgan ilmiy-tadqiqot va loyiha institutlari işlab çiqadi.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Özbekistonda şaharsozlik // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/9709 (murojaat sanasi: 30.10.2026).
APAÖzbekistonda şaharsozlik. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-30, from https://manbaa.uz/m/9709
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/9709
Fikrlar
Insonlarning mulohazalari — muallifi nomi bilan. Bu asosiy matn emas: eng köp «Mukammal» olgan fikr keyinçalik asosiy matnga kötarilişi mumkin. Aniq fakt yoki xato bölsa — manbasi bilan yuboring.
Kiring — va «Özbekistonda şaharsozlik» haqida fikringizni yozing. U darhol şu yerda, nomingiz bilan çiqadi.
«Özbekistonda şaharsozlik» haqida hali fikr yöq. Birinçi böling.
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.
