Adaptatsiya

Adaptatsiya (lot. adaptatio — moslaşuv) — 1) organizmning turli yaşaş şaroitlariga moslaşişi; 2) sezgi a'zolarining öziga ta'sir etadigan qözğatuvçilarga moslaşişi natijasida ularda sezgirlik darajasining özgarişi (mas, közning yoruğlik yoki qoronğilikka moslaşuvi). Qözğatuvçining ta'sir kuçi özgarişi b-n sezgirlik ham özgaradi. Qözgatuvçilar sust ta'sir etganda sezgirlik oşadi, kuçli ta'sir etganda esa kamayadi. A. hodisasi hamma taşqi sezgilar (köriş, eşitiş, hid, ta'm, badan sezgisi) ga xosdir. Taktil, harorat, hid va köriş sezgilarida A. kuçli, eşitiş va oğriq sezgilarida kuçeizdir. Içki sezgilar (mas, taşnalik, oçlik) ga nisbatan A. hosil bölmaydi. A. organizmning normal hayot faoliyatini saqlab turişini, atrof muhitning turli omillari: t-ra va iqlimning özgarişiga (q. Iqlimga moslaşiş), balandlikka (q. Balandlik kasalligi), köpgina infeksion agentlarga (q. Immunitet) moslanişini ta'minlaydi. A. reaksiyasi moddalar almaşinuvi intensivligining uzluksiz özgarib turişiga asoslangan. Odam organizmining moslaşuv reaksiyasi (A. reaksiyasi)ni tez (spetsifik) va sekin (nospetsifik), tuğma (tur evolyutsiyasi jarayonida şakllangan) yoki orttirilgan (har bir organizm uçun öziga xos) reaksiyalarga böliş mumkin. Mas, oğritadigan omil ta'siriga javoban oyoq-qölni tortib oliş, jismoniy iş qilganda nafas olişning kuçayişi, qon oqimi hamda yurak faoliyatining tezlaşişi va qonning qayta taqsimlanişi, qoronğida köz yoruğlik seziş layoqatining zörayişi — bularning hammasi tuğma tez A. reaksiyalaridir. Har bir kişining turli yaşaş şaroitlariga moslaşiş imkoniyati uning irsiyati, yoşi, soğliği va b.ga boğliq.