Idrok
Manba: ÖzME, 4-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 55-b. — ziyouz.com
Idrok — tirik organizmning ma'lumotlarni qabul qilib, qayta işlaş jarayoni; organizmga obyektiv reallikni aks ettiriş va taşqi olamdagi yangidan-yangi vaziyatlarni baholab, şunga yaraşa harakat qiliş imkonini beradi.
I. ongning, miyaning ijodiy jarayonidir. I.ning fiziologik asosi boş miya yarim şarlari pöstloğining analiz va sintez faoliyatidan iborat. Bu faoliyat sezgi a'zolarimizga ta'sir qilib turgan narsalarning bitta xu-susiyati b-n emas, balki jami xususi-yatlarining ta'siri b-n boğliq. I. ana şu barça xususiyatlar örtasidagi mu-vaqqat boğlaniş (q. Assotsiatsiya) natijasida yuzaga keladi. Inson miyasining umumlaştiruvçi faoliyatiga asoslangan I. jarayoniga kişining tajriba-si, bilim, abstrakt tafakkurning faoliyati va b. xam iştirok etadi (q. Appersepsiya). Şuning uçun kişilar ayni bir narsa yoki xrdisani yoşlari, ma'lumotlari, turmuş tajribalari, kasblari, ijtimoiy çiqişlari, xarakter, qobiliyat va qiziqişlarida körinadigan şaxsiy xususiyatlariga qarab har xil I. qiladilar. Mac, tegişli ixtisosi bölmagan kişining birorta yangi maşinani I. qilişi ixtisosi bor odamning I.iga Karaganda tor va yuzaki böladi.
I.ning muhim xususiyatlaridan biri barqaror (konstant)ligidir. Inson bir vaqtda I. qilgan narsani öz xotirasida saqlab qoliş va uni kayta tiklaş qobiliyatiga ega. Bir narsaning ana şunday qayta tiklangan timsoli (q. Tasavvur) I. jarayonining ajralmas qismi. I.ning xususiyati köp jihatdan hissiy keçinmalarga (şodlik, ğamginlik, tajanglik va h.k.) qam boğliq. Mac, kişining ta'bi xira vaqtida tabiat manzaralari unga allakanday söniqdek körinsa, ta'bi çoğ vaqtida u butunlay boşqaça körinadi.
Ğayrat Şoumarov.
Q.: Appersepsiya, Assotsiatsiya, Assotsiatsiya, Assotsiatsiya, Assotsiatsiya, Tasavvur
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ИДРОК — тирик организмнинг маълумотларни қабул қилиб, қайта ишлаш жараёни; организмга объектив реалликни акс эттириш ва ташқи оламдаги янгидан-янги вазиятларни баҳолаб, шунга яраша ҳаракат қилиш имконини беради.
И. онгнинг, миянинг ижодий жараёнидир. И.нинг физиологик асоси бош мия ярим шарлари пўстлоғининг анализ ва синтез фаолиятидан иборат. Бу фаолият сезги аъзоларимизга таъсир қилиб турган нарсаларнинг битта ху-сусияти б-н эмас, балки жами хусуси-ятларининг таъсири б-н боғлиқ. И. ана шу барча хусусиятлар ўртасидаги му-ваққат боғланиш (қ. Ассоциация) натижасида юзага келади. Инсон миясининг умумлаштирувчи фаолиятига асосланган И. жараёнига кишининг тажриба-си, билим, абстракт тафаккурнинг фаолияти ва б. хам иштирок этади (қ. Апперцепция). Шунинг учун кишилар айни бир нарса ёки хрдисани ёшлари, маълумотлари, турмуш тажрибалари, касблари, ижтимоий чиқишлари, характер, қобилият ва қизиқишларида кўринадиган шахсий хусусиятларига қараб ҳар хил И. қиладилар. Mac, тегишли ихтисоси бўлмаган кишининг бирорта янги машинани И. қилиши ихтисоси бор одамнинг И.ига Караганда тор ва юзаки бўлади.
И.нинг муҳим хусусиятларидан бири барқарор (констант)лигидир. Инсон бир вақтда И. қилган нарсани ўз хотирасида сақлаб қолиш ва уни кайта тиклаш қобилиятига эга. Бир нарсанинг ана шундай қайта тикланган тимсоли (қ. Тасаввур) И. жараёнининг ажралмас қисми. И.нинг хусусияти кўп жиҳатдан ҳиссий кечинмаларга (шодлик, ғамгинлик, тажанглик ва ҳ.к.) қам боғлиқ. Mac, кишининг таъби хира вақтида табиат манзаралари унга аллакандай сўниқдек кўринса, таъби чоғ вақтида у бутунлай бошқача кўринади.
Ғайрат Шоумаров.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.