Kariologiya
Manba: ÖzME, 4-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 175-b. — ziyouz.com
Kariologiya (kario ... va ... logiya) — sitologiyaningir bölimi; hujayra yadrosi va uning tuzilmalari (yadroça, xromosomalar, yadro membranasi va b.)ni optik va elektron mikroskopiya, sitokimyo, izotop indikatorlar usullari yordamida örganadi. K. 19-a. oxiri 20-a. boşlarida hujayra yadrosining irsiyatdagiyetakçi roli aniqlanganidan söng paydo böldi. Yadro tuzilmalarining interfaza va hujayraning bölinişi (q. Amitoz, Mitoz, Meyoz, Endomitoz) davrida mikroskopik va submikroskopik tuzilişi, ayniqsa, xromosomalar reduplikatsiyasi qonuniyatlarining aniqanişi K.ning asosiy yutuği hisoblanadi. Genetika va K. asosida sitogenetika paydo bölgan. K. sitogenetika, rivojlaniş biologiyasi, molekulyar biologiya b-n birga hujayra tuzilmalarining rivojlanişi va ixtisoslaşuvi jarayonida xromosomalar va ular ayrim qismlarining şakllanişi hamda funksiyasi qonuniyatlarini örganadi. Xromosomalar va ularni taşkil etgan tuzilmalar tarkibini örganiş K.ning eng aktual muammosi hisoblanadi. Har xil yoki bitta turga mansub organizmlar kariotiplarini qiyoslaş asosida tur doirasida kariotiplarning özgarmasligi prinsipining aniklanişi kariosistematikaning paydo bölişiga olib keldi. 20-a.ning 50-y.larida odam K.sining rivojlana boşlaşi b-n bir qatorda irsiy kasalliklarnit xromosomalar b-n boğlikligi aniqlandi (q. Tibbiyot genetikasi, Odam genetikasi). K., sitologiya, sitosistematika, sitogenetika sohasidagi maqolalar Florensiya unti tomonidan naşr etilayotgan «Caryologia» (1948 y.dan) xalqaro jur.da çop etiladi.
Şarifjon Törabekov
Q.: Amitoz, Endomitoz, Meyoz, Mitoz, Odam genetikasi, Tibbiyot genetikasi
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
КАРИОЛОГИЯ (карио ... ва ... логия) — цитологиянингир бўлими; ҳужайра ядроси ва унинг тузилмалари (ядроча, хромосомалар, ядро мембранаси ва б.)ни оптик ва электрон микроскопия, цитокимё, изотоп индикаторлар усуллари ёрдамида ўрганади. К. 19-а. охири 20-а. бошларида ҳужайра ядросининг ирсиятдагиетакчи роли аниқланганидан сўнг пайдо бўлди. Ядро тузилмаларининг интерфаза ва ҳужайранинг бўлиниши (қ. Амитоз, Митоз, Мейоз, Эндомитоз) даврида микроскопик ва субмикроскопик тузилиши, айниқса, хромосомалар редупликацияси қонуниятларининг аниқаниши К.нинг асосий ютуғи ҳисобланади. Генетика ва К. асосида цитогенетика пайдо бўлган. К. цитогенетика, ривожланиш биологияси, молекуляр биология б-н бирга ҳужайра тузилмаларининг ривожланиши ва ихтисослашуви жараёнида хромосомалар ва улар айрим қисмларининг шаклланиши ҳамда функцияси қонуниятларини ўрганади. Хромосомалар ва уларни ташкил этган тузилмалар таркибини ўрганиш К.нинг энг актуал муаммоси ҳисобланади. Ҳар хил ёки битта турга мансуб организмлар кариотипларини қиёслаш асосида тур доирасида кариотипларнинг ўзгармаслиги принципининг аникланиши кариосистематиканинг пайдо бўлишига олиб келди. 20-а.нинг 50-й.ларида одам К.сининг ривожлана бошлаши б-н бир қаторда ирсий касалликларнит хромосомалар б-н боғликлиги аниқланди (қ. Тиббиёт генетикаси, Одам генетикаси). К., цитология, цитосистематика, цитогенетика соҳасидаги мақолалар Флоренция унти томонидан нашр этилаётган «Caryologia» (1948 й.дан) халқаро жур.да чоп этилади.
Шарифжон Тўрабеков
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.