Öyuvçi işqorlar
Manba: ÖzME, 10-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 219–220-b. — ziyouz.com
Öyuvçi işqorlar işqoriy metallarning suvda yaxşi eriydigan gidroksidlari. Mas, öyuvçi natriy IaON, öyuvçi kaliy KON. Köpgina materiallarni, şilliq parda va terini öyiş xossasiga ega («öyuvçi» nomi şundan). Sanoatning turli sohalarida qöllanadi (yana q. Işqorlar). UQ — 1) arava, maşina va mexanizmlarning aylanuvçi qismlarini tutib turadigan detali. Foydali burovçi momentni uzatmaydi. Ö.ning aylanuvçi va qözğalmas xillari böladi; 2) nuqta vaziyatini, yönalişini, sanoq boşini körsatadigan va masştab birligida olingan töğri çiziq (koordinata öqi); uning ustida yotgan nuqtaning vaziyatini belgilaydi; 3) simmetriya öqi (q. Simmetriya); 4) qattiq jism (mas, giroskop)nmt qözğalmas nuqtadan ötuvçi öqi (oniy aylaniş öqi); jism şu Ö. atrofida burilganda bir vaziyatdan şunga çeksiz yaqin vaziyatga siljiydi; 5) Yerning sutkalik harakati yuz beradigan töğri çiziq (Yerning aylaniş Ö.i). Yer markazi orqali yer sirtini geogrik, qutblari kesib ötadi. Yerning aylaniş Ö.iga parallel ravişda osmon gumbazi markazidan ötuvçi töğri çiziq olam öqi deb ataladi; 6) materiallar qarşiligida egiladigan balkaning köndalang kesimidagi çiziq (neytral Ö.); uning nuqtalarida balka öqiga parallel bölgan normal kuçlanişlar nolga teng böladi; 7) harbiy qurollar, ov va sport qurollari (miltiq, pulemyot, töpponça va boşqalar) ning jangovar patroni kallagi (boş qismi). Oddiy va maxsus (iz qoldiruvçi, zirhteşar, yondiruvçi, signal beruvçi va h.k.) turlari bor. Oddiy Ö. qobiq, özak, qörğoşin ğilofdan iborat. Iz qoldiruvçi, yondiruvçi va signal beruvçi Ö.larda ğilof içiga maxsus moddalar töldiriladi. Kalibri (ölçami) böyiça kiçik (6,5 mm), normal (7,5—7,69 mm) va katta (12,7—15 mm) kalibrli turlarga bölinadi.
Q.: Simmetriya, Simmetriya, Simmetriya, Simmetriya
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ЎЮВЧИ ИШҚОРЛАР ишқорий металларнинг сувда яхши эрийдиган гидроксидлари. Мас, ўювчи натрий ИаОН, ўювчи калий КОН. Кўпгина материалларни, шиллиқ парда ва терини ўйиш хоссасига эга («ўювчи» номи шундан). Саноатнинг турли соҳаларида қўлланади (яна қ. Ишқорлар). УҚ — 1) арава, машина ва механизмларнинг айланувчи қисмларини тутиб турадиган детали. Фойдали буровчи моментни узатмайди. Ў.нинг айланувчи ва қўзғалмас хиллари бўлади; 2) нуқта вазиятини, йўналишини, саноқ бошини кўрсатадиган ва масштаб бирлигида олинган тўғри чизиқ (координата ўқи); унинг устида ётган нуқтанинг вазиятини белгилайди; 3) симметрия ўқи (қ. Симметрия); 4) қаттиқ жисм (мас, гироскоп)нмт қўзғалмас нуқтадан ўтувчи ўқи (оний айланиш ўқи); жисм шу Ў. атрофида бурилганда бир вазиятдан шунга чексиз яқин вазиятга силжийди; 5) Ернинг суткалик ҳаракати юз берадиган тўғри чизиқ (Ернинг айланиш Ў.и). Ер маркази орқали ер сиртини геогрик, қутблари кесиб ўтади. Ернинг айланиш Ў.ига параллел равишда осмон гумбази марказидан ўтувчи тўғри чизиқ олам ўқи деб аталади; 6) материаллар қаршилигида эгиладиган балканинг кўндаланг кесимидаги чизиқ (нейтрал Ў.); унинг нуқталарида балка ўқига параллел бўлган нормал кучланишлар нолга тенг бўлади; 7) ҳарбий қуроллар, ов ва спорт қуроллари (милтиқ, пулемёт, тўппонча ва бошқалар) нинг жанговар патрони каллаги (бош қисми). Оддий ва махсус (из қолдирувчи, зирҳтешар, ёндирувчи, сигнал берувчи ва ҳ.к.) турлари бор. Оддий Ў. қобиқ, ўзак, қўрғошин ғилофдан иборат. Из қолдирувчи, ёндирувчи ва сигнал берувчи Ў.ларда ғилоф ичига махсус моддалар тўлдирилади. Калибри (ўлчами) бўйича кичик (6,5 мм), нормал (7,5—7,69 мм) ва катта (12,7—15 мм) калибрли турларга бўлинади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.