Teri kasalliklari
Manba: ÖzME, 8-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 307-b. — ziyouz.com
Teri kasalliklari - odam va hayvonlar organizmidagi şilliq qavatlar, teri hamda uning hosilalari (soç, tirnoq) patologik özgarişi bilan ifodalanadigan kasalliklar guruhi. Odamda uçraydigan T. k. toşma toşişi, doğ, pufakça, tugunça, qipiqlaniş, yaralaniş, terining şilinişi, yorilişi va b. tarzida namoyon böladi. Taşqi muhitdagi har bir fizik va kimyoviy omillar terida turli yalliğlanişlar (dermatitlar) paydo bölişiga olib keladi; bulardan qavariş, biçiliş, sovqotiş, kuyiş birmunça köproq uçraydi. Terining talaygina kasalliklariga biologik omillar, mikroskopik zamburuğlar (q. Terining zamburuğli kasalliklari), bakteriyalar, hayvon parazitlari (q. Qötir) va viruslar (q. Sögal, Uçuq) sabab böladi.
Içki omillar: mahalliy, infeksiya öçoği bölişi (mas., murtak bezlari, qovuqda), içki a'zolar (me'da, buyrak, jigar) kasalliklari ekzema, eşakem kabi allergik tavsifdagi (q. Lglergiya) T.k.ga olib kelişi mumkin. Organizmda oqsil, uglevod va yoğ almaşinuvining buzilişi, şuningdek, vitaminlar yetişmasligi, nerv (mas., neyrodermit) va endokrin sistema faoliyatining buzilişi (mas., seboreya, husnbuzar), tomirlar, qrn yaratiş a'zolari va b.ning zararlanişi natijasida ham T.k. yuzaga kelişi mumkin. Bularning hammasi terida yalliğlaniş, qon quyilişi, pigmentatsiya va muguzlanişning buzilişi, teridagi ayrim tuzilmalar (biriktiruvçi töqima tolalari, yog va ter bezlari, soç piyozçasi va b.)ning nobud bölişi, qon aylanişi hamda teri oziklanişining izdan çiqişi kabi patologik özgarişlarga sabab böladi. Bunda teriga har xil kattalikda toşmalar toşişi (dermatozlar), tugunçalar paydo bölişi, ba'zan bu tugunçalar içida qon yoki yiring tuplanişi mumkin. Toşmalar qiçişişi, açişişi, ba'zilari bemorni mutlaqo bezovta qilmasligi mumkin. Infeksion (q. Iç terlama, Qaytalama terlama, Skarlatina, Çeçak va b.), şuningdek, venerik kasalliklarda ham teriga toşmalar toşişi kuzatiladi. Toşmalar tabiatini faqat mutaxassis vraç töğri aniklab, diagnoz qöyişi va davo tayinlaşi mumkin. Öz bilgiça davo qiliş turli köngilsizliklarga olib keladi. Şuning uçun T.k.ga xos dastlabki alomatlar paydo bölganda, albatta, vraçga murojaat etiş va uning maslahatlariga bekamu kust amal qiliş lozim.
Toşkent ş.dagi Dermatologiya va venerologiya ilmiy tadqiqot institutida olimlar (S.Arifov, E.Eşboyev, P. Menliqulov va b.) tomonidan T.k. ustida ilmiy izlanişlar olib boriladi.
Ad.: Arifov S, Eşboyev E., Teri va tanosil kasalliklari, T., 1997; Arifov S, Fotodermozlar, T., 2000.
Q.: Iç terlama, Qötir, Skarlatina, Sögal, Terining zamburuğli kasalliklari
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ТЕРИ КАСАЛЛИКЛАРИ - одам ва ҳайвонлар организмидаги шиллиқ қаватлар, тери ҳамда унинг ҳосилалари (соч, тирноқ) патологик ўзгариши билан ифодаланадиган касалликлар гуруҳи. Одамда учрайдиган Т. к. тошма тошиши, доғ, пуфакча, тугунча, қипиқланиш, яраланиш, терининг шилиниши, ёрилиши ва б. тарзида намоён бўлади. Ташқи муҳитдаги ҳар бир физик ва кимёвий омиллар терида турли яллиғланишлар (дерматитлар) пайдо бўлишига олиб келади; булардан қавариш, бичилиш, совқотиш, куйиш бирмунча кўпроқ учрайди. Терининг талайгина касалликларига биологик омиллар, микроскопик замбуруғлар (қ. Терининг замбуруғли касалликлари), бактериялар, ҳайвон паразитлари (қ. Қўтир) ва вируслар (қ. Сўгал, Учуқ) сабаб бўлади.
Ички омиллар: маҳаллий, инфекция ўчоғи бўлиши (мас., муртак безлари, қовуқда), ички аъзолар (меъда, буйрак, жигар) касалликлари экзема, эшакем каби аллергик тавсифдаги (қ. Лглергия) Т.к.га олиб келиши мумкин. Организмда оқсил, углевод ва ёғ алмашинувининг бузилиши, шунингдек, витаминлар етишмаслиги, нерв (мас., нейродермит) ва эндокрин система фаолиятининг бузилиши (мас., себорея, ҳуснбузар), томирлар, қрн яратиш аъзолари ва б.нинг зарарланиши натижасида ҳам Т.к. юзага келиши мумкин. Буларнинг ҳаммаси терида яллиғланиш, қон қуйилиши, пигментация ва мугузланишнинг бузилиши, теридаги айрим тузилмалар (бириктирувчи тўқима толалари, ёг ва тер безлари, соч пиёзчаси ва б.)нинг нобуд бўлиши, қон айланиши ҳамда тери озикланишининг издан чиқиши каби патологик ўзгаришларга сабаб бўлади. Бунда терига ҳар хил катталикда тошмалар тошиши (дерматозлар), тугунчалар пайдо бўлиши, баъзан бу тугунчалар ичида қон ёки йиринг тупланиши мумкин. Тошмалар қичишиши, ачишиши, баъзилари беморни мутлақо безовта қилмаслиги мумкин. Инфекцион (қ. Ич терлама, Қайталама терлама, Скарлатина, Чечак ва б.), шунингдек, венерик касалликларда ҳам терига тошмалар тошиши кузатилади. Тошмалар табиатини фақат мутахассис врач тўғри аниклаб, диагноз қўйиши ва даво тайинлаши мумкин. Ўз билгича даво қилиш турли кўнгилсизликларга олиб келади. Шунинг учун Т.к.га хос дастлабки аломатлар пайдо бўлганда, албатта, врачга мурожаат этиш ва унинг маслаҳатларига бекаму куст амал қилиш лозим.
Тошкент ш.даги Дерматология ва венерология илмий тадқиқот институтида олимлар (С.Арифов, Э.Эшбоев, П. Менлиқулов ва б.) томонидан Т.к. устида илмий изланишлар олиб борилади.
Ад.: Арифов С, Эшбоев Э., Тери ва таносил касалликлари, Т., 1997; Арифов С, Фотодермозлар, Т., 2000.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.