Variometr
Manba: ÖzME, 2-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 54-b. — ziyouz.com
Variometr (lot. vario — özgartiraman va ... metr) — 1) aviatsiyada — uçiş balandligining özgarişi tezligini körsatadigan nazorat-ölçaş asbobi. Içi berk korpus (ğilof) içida joylaşgan manometrik qutidagi atm bosimi b-n kapillyar orqali atmosferaga tutaşgan şu korpusdagi bosim orasida paydo böladigan farqni ölçaşga asoslangan. Uçiş balandligi özgarganda havoning kapillyar orqali ötişi tormozlanganligi oqibatida bosimlar farqi vujudga keladi va balandlik bir meyorda turganda bosimlar farqi yöqoladi; 2) radiotexnikada — radiopriyomnikning tebraniş konturini sozlaş, ya'ni zarur tölqinni qidirib topiş uçun möljallangan özgaruvçan induktivlik ğaltagi. Ğaltak qözğalmas taşqi seksiya (stator) va qözğaluvçi içki seksiya (rotor)ga bölinadi. Radiopriyomnikni zarur tölqinga sozlaş uçun rotorni stator içida buriş lozim bölardi. Hozir çulğamining içida magnitodi-elektrik sterjen (özak) harakatlanadigan induktivlik ğaltagi qöllaniladi. Bunda zarur tölqinni topiş uçun özakni çulğam içida suriş kerak; 3) magnit V. yer magnit maydonining vaqt mobaynida özgarişlarini ölçaş uçun möljallangan asbob. V.da sezgir magnit millar (strelkalar), magnitga töyingan yoki kvant datçiklardan foydalaniladi (q. Magnitometr, Magnitograf); 4) tortişiş (tortiş) kuçini ölçaşga möljallangan asbob (q. Gravitatsion variometr).
Q.: Gravitatsion variometr, Magnitograf, Magnitometr
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ВАРИОМЕТР (лот. vario — ўзгартираман ва ... метр) — 1) авиацияда — учиш баландлигининг ўзгариши тезлигини кўрсатадиган назорат-ўлчаш асбоби. Ичи берк корпус (ғилоф) ичида жойлашган манометрик қутидаги атм босими б-н капилляр орқали атмосферага туташган шу корпусдаги босим орасида пайдо бўладиган фарқни ўлчашга асосланган. Учиш баландлиги ўзгарганда ҳавонинг капилляр орқали ўтиши тормозланганлиги оқибатида босимлар фарқи вужудга келади ва баландлик бир меъёрда турганда босимлар фарқи йўқолади; 2) радиотехникада — радиоприёмникнинг тебраниш контурини созлаш, яъни зарур тўлқинни қидириб топиш учун мўлжалланган ўзгарувчан индуктивлик ғалтаги. Ғалтак қўзғалмас ташқи секция (статор) ва қўзғалувчи ички секция (ротор)га бўлинади. Радиоприёмникни зарур тўлқинга созлаш учун роторни статор ичида буриш лозим бўларди. Ҳозир чулғамининг ичида магнитоди-электрик стержень (ўзак) ҳаракатланадиган индуктивлик ғалтаги қўлланилади. Бунда зарур тўлқинни топиш учун ўзакни чулғам ичида суриш керак; 3) магнит В. ер магнит майдонининг вақт мобайнида ўзгаришларини ўлчаш учун мўлжалланган асбоб. В.да сезгир магнит миллар (стрелкалар), магнитга тўйинган ёки квант датчиклардан фойдаланилади (қ. Магнитометр, Магнитограф); 4) тортишиш (тортиш) кучини ўлчашга мўлжалланган асбоб (қ. Гравитацион вариометр).
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.