Xulosa çiqariş
Manba: ÖzME, 9-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 267-b. — ziyouz.com
Xulosa çiqariş - tafakkurning asosiy mantikiy şakllaridan biri. Unda mantiqning ma'lum qoidalari yordamida bir yoki bir neça hukm (asos)dan yangi hukm çiqariladi. X.ç. çin asoslarga tayansa va töğri mantikiy kridalardan foydalansa, u vaqtda çiqarilgan xulosa ham çin böladi. Bu prinsipga amal qilmaslik X.ç.da xatoga olib keladi. Mas, «hamma mustaqil davlatlar BMT ga a'zo» va «Özbekiston mustaqil davlat» degan çin asoslardan mantikiy qoidalarga rioya qilingan holda «Özbekiston BMT ga a'zo» degan töğri xul osa kelib çiqadi. Voqelikni biliş jarayonida yangi bilimlarni hosil qilişning — X.ç.ning turli usullari mavjud. Asoslarining soniga köra, bevosita va bavosita X.ç., xulosaning çinlik darajasiga köra, zaruriy va ehtimoliy X.ç., fikrning harakat yönalişiga köra, deduktiv, induktiv va analogiya kabi turlarga bölinadi. X.ç.ni fikrning harakat yönalişiga köra turlarga ajratiş nisbatan mukammalroq bölib, u X.ç.ni boşqa turlari haqida ham ma'lumot beriş imkonini yaratadi. Xususan, deduktiv X.ç. zaruriy X.ç. deb, induktiv X.ç. va analogiya ehtimoliy X.ç. deb karalişi, bevosita X.ç. esa deduktiv X.ç.ning bir turi sifatida örganilişi mumkin (yana q. Induksiya, Deduksiya) .
X.ç. nazariyasining yaratilişi va uni rivojlantirişda Aristotel, Forobiy, Ibn Sino, F. Bekon, M.I.Karinskiy, L.V.Rutkovskiy va b. mantiqşunos olimlarning xizmati katta.
Q.: Deduksiya, Induksiya, Induksiya, Induksiya, Induksiya
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ХУЛОСА ЧИҚАРИШ - тафаккурнинг асосий мантикий шаклларидан бири. Унда мантиқнинг маълум қоидалари ёрдамида бир ёки бир неча ҳукм (асос)дан янги ҳукм чиқарилади. Х.ч. чин асосларга таянса ва тўғри мантикий кридалардан фойдаланса, у вақтда чиқарилган хулоса ҳам чин бўлади. Бу принципга амал қилмаслик Х.ч.да хатога олиб келади. Мас, «ҳамма мустақил давлатлар БМТ га аъзо» ва «Ўзбекистон мустақил давлат» деган чин асослардан мантикий қоидаларга риоя қилинган ҳолда «Ўзбекистон БМТ га аъзо» деган тўғри хул оса келиб чиқади. Воқеликни билиш жараёнида янги билимларни ҳосил қилишнинг — Х.ч.нинг турли усуллари мавжуд. Асосларининг сонига кўра, бевосита ва бавосита Х.ч., хулосанинг чинлик даражасига кўра, зарурий ва эҳтимолий Х.ч., фикрнинг ҳаракат йўналишига кўра, дедуктив, индуктив ва аналогия каби турларга бўлинади. Х.ч.ни фикрнинг ҳаракат йўналишига кўра турларга ажратиш нисбатан мукаммалроқ бўлиб, у Х.ч.ни бошқа турлари ҳақида ҳам маълумот бериш имконини яратади. Хусусан, дедуктив Х.ч. зарурий Х.ч. деб, индуктив Х.ч. ва аналогия эҳтимолий Х.ч. деб каралиши, бевосита Х.ч. эса дедуктив Х.ч.нинг бир тури сифатида ўрганилиши мумкин (яна қ. Индукция, Дедукция) .
Х.ч. назариясининг яратилиши ва уни ривожлантиришда Аристотель, Форобий, Ибн Сино, Ф. Бэкон, М.И.Каринский, Л.В.Рутковский ва б. мантиқшунос олимларнинг хизмати катта.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.