Qarağanda viloyati
SaqlaşÖqiş: 2 daqiqa
Qarağanda viloyati — Qozoğistonning markaziy qismidagi viloyat. Ma'muriy markazi — Qarağanda şahri. Rusça Vikipediyaga köra, viloyat Qozoq past toğlari — Sariarqaning eng baland qismini egallaydi va sanoat salohiyati böyiça mamlakatning yetakçi hududlaridan biri hisoblanadi.12
Tarixi
13ÖzME'ga köra, viloyat 1932-yil 10-martda taşkil etilgan. Rusça Vikipediyaga köra, u dastlab Qozoq ASSR tarkibida tuzilgan va boşida uning markazi Petropavl şahri bölgan. Inglizça Vikipediyaga köra, sovet davrida bu yerda kömir jadal qazib olingan, hududda bir neça majburiy mehnat lagerlari faoliyat körsatgan, Ikkinçi jahon uruşidan keyin esa köplab nemislar şu yerga köçirilgan.
Viloyat çegaralari bir neça bor özgargan. Inglizça Vikipediyaga köra, 1973-yilda undan Jezqazğan viloyati ajratilgan, 1998-yilda esa u qayta qöşilib, Qarağanda viloyati yana mamlakatdagi eng katta viloyatga aylangan. 2022-yilda ğarbiy qismidan alohida Ulitov viloyati tuzilgan.
Maydoni va çegaralari
13ÖzME viloyat maydonini 117,9 ming km² deb körsatgan. Keyingi özgarişlar natijasida bu raqam bir neça marta özgargan: rusça Vikipediyaga köra, Ulitov viloyati ajratilgandan söng hududi 239 045 km² ni taşkil etadi. Viloyat şimolda Aqmola va Pavlodar, şarqda Abay, janubda Jetisuv, Olmaota va Jambul, ğarbda Ulitov va Qostanay viloyatlari bilan çegaradoş.
Tabiati
13ÖzME'ga köra, viloyatning katta qismini balandligi 300–1000 m bölgan past toğlar egallaydi; ular janubda Betpaqdala çöliga, ğarbda Turon tekisligiga tutaşadi. Inglizça Vikipediyaga köra, Qarqarali toğlarida maydoni 90 300 gektar bölgan Qarqarali milliy boği bor.
Iqlimi keskin kontinental va juda quruq. Rusça Vikipediyaga köra, yanvarning örtaça harorati –16...–17°, iyulniki 20–21°, yillik yoğin şimolda 250–300 mm, janubda 150–210 mm. Asosiy daryolari — Nura va Sarisuv; inglizça Vikipediyaga köra, Işim (Esil) daryosi ham şu viloyatdan boşlanadi, ularning suvini 451 km uzunlikdagi Irtiş–Qarağanda kanali töldirib turadi. Viloyatning janubi-şarqiy çekkasida Balxaş köli joylaşgan. Ösimlik qoplami şimoldagi daştlardan janubdagi çala çöl va çöllarga qarab özgaradi; hayvonot dunyosida arxar, elik, jayran, sayğoq, böri, tulki va köplab quşlar bor.
Aholisi
13ÖzME 2002-yilda viloyat aholisini 1350 ming kişi deb körsatgan, uning 85 foizi şaharlarda yaşagan. Inglizça Vikipediyaga köra, 2020-yilda aholi 1 376 882 kişini taşkil etgan; ularning 52 foizdan ortiği qozoqlar, 35 foizi ruslar, qolganlari ukrain, nemis, tatar va boşqa xalqlar vakillari. Viloyatdagi yirik şaharlar — Qarağanda, Temirtov, Balxaş, Saran va Şaxtinsk.
Xöjaligi
13ÖzME'ga köra, viloyat xöjaligining asosini mineral xomaşyoni qazib oliş va qayta işlaş taşkil etadi. Toşkömir qazib oliş, rangli metallurgiya (mis, molibden), temir va marganets rudalarini qazib oliş, qora metallurgiya, oğir maşinasozlik, kimyo, quriliş materiallari, yengil va oziq-ovqat sanoati rivojlangan. Qarağanda metallurgiya kombinati, Balxaşdagi mis eritiş korxonasi va polimetall rudalarni boyitiş korxonalari viloyatning yirik sanoat obyektlari sifatida tilga olinadi.
Qişloq xöjaligida şimoldagi daştlarda lalmikor ğallaçilik (asosan bahori buğdoy) va çorvaçilik, janubdagi çala çöl va çöllarda esa yaylov çorvaçiligi yuritiladi. Balxaş kölida baliq ovlanadi. ÖzME'ga köra, viloyatda 5 oliy öquv yurti, 3 teatr, muzeylar va Botanika boği faoliyat körsatgan.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Qarağanda viloyati // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/3734 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APAQarağanda viloyati. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/3734
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/3734
Manbalar
3 ta manba- 1Rusça Vikipediya: Карагандинская областьru.wikipedia.org
- 2Inglizça Vikipediya: Karaganda Regionen.wikipedia.org
- 3ÖzME, 10-jild, 66-b.manbaa.uz · ÖzME, 10-jild, 66-b.
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.